Een selecte of aselecte steekproef in je scriptie

Een steekproef is een selectie uit een totale groep of populatie. In een kwantitatief onderzoek gebruik je een steekproef om data te verzamelen over een populatie, zonder de hele populatie te hoeven onderzoeken.

Bepaal bij een steekproef of je alleen uitspraken wilt doen over de selectie in je onderzoek met een selecte steekproef of dat je representatieve uitspraken wilt doen over de gehele populatie door middel van een aselecte steekproef.

Als je niet over voldoende tijd of middelen beschikt voor een aselecte steekproef, kun je een selecte steekproef gebruiken. In beide gevallen is het van belang dat de steekproefgrootte omvangrijk genoeg is voor een valide en betrouwbaar onderzoek.

Voorbereiding voor je steekproef

  1. Voordat je de steekproef kunt doen, moet je je onderwerp en onderzoekspopulatie duidelijk afgebakend hebben. Zo weet je wie of wat precies tot de onderzoeksgroep behoren.
  2. Bepaal of je een selecte of aselecte steekproef wilt doen.
  3. Bepaal de steekproefgrootte met behulp van een steekproefcalculator.

De steekproefgrootte bepalen

Populatie vs steekproefOm de juiste steekproefgrootte te kunnen bepalen, moet je drie vragen beantwoorden:

  1. Hoe groot is de populatie?
    Dit is afhankelijk van jouw studie
  2. Hoe groot mag de foutenmarge zijn?
    Meestal 5%
  3. Welk betrouwbaarheidsniveau wil je bereiken?
    Meestal 95% 

Daarnaast ligt de mate van spreiding (de standaardafwijking) meestal op 50%. Als je hierover geen duidelijke richtlijnen hebt gekregen van je studie, kun je deze percentages aanhouden.

Met behulp hiervan kun je met een steekproefcalculator eenvoudig de steekproefgrootte bepalen. Als je dit aantal weet, is je steekproef vanaf dit aantal respondenten representatief, afhankelijk van de wijze waarop de respondenten geselecteerd worden.

Voorbeeld steekproefgrootte bepalen
Je wil achterhalen of de inwoners van de wijk Lunetten tevreden zijn over de voorzieningen in hun wijk.

  1. Onderzoekspopulatie: Er wonen 8000 volwassenen in Lunetten.
  2. Foutenmarge: 5%. Je resultaten mogen maximaal 5% afwijken van de mening van de hele populatie. Als uit je steekproef naar voren komt dat 75% van de bewoners van Lunetten tevreden is over de voorzieningen, kun je concluderen dat 70 tot 80% van de bewoners tevreden is.
  3. Betrouwbaarheidsniveau: 95%.  Dit betekent dat in 95% van de gevallen 70 tot 80% van de bewoners tevreden is over de wijkvoorzieningen.
  4. Spreiding: 50%. Op basis hiervan kun je bijvoorbeeld stellen dat de gemiddeld leeftijd van de inwoners die de enquête hebben beantwoord 42,8 jaar is (SD=…)

Volgens de steekproefcalculator heb je voor dit onderzoek minimaal 942 respondenten nodig.

Lees waarom zo veel studenten Scribbr inschakelen

Ontdek nakijken op taal

Selecte steekproef

Bij een selecte steekproef mag je de resultaten niet generaliseren. Je kunt kiezen voor een selecte steekproef als je niet de middelen of tijd hebt voor een aselecte steekproef of als je nog niet precies weet wie tot de onderzoekspopulatie behoort.

Bij een selecte steekproef heeft niet iedereen de kans om te worden geselecteerd doordat jij bepaalt wie tot de selectie behoort op basis van het type selecte steekproef dat je uitvoert.
Methodes selecte steekproef

Quotumsteekproef

Verdeel de onderzoekspopulatie in een aantal subpopulaties. Stel jezelf duidelijke doelen om van iedere subpopulatie een x aantal personen te onderzoeken.

Op deze manier weet je zeker dat je gegevens verkrijgt over een bepaald aantal respondenten of kenmerken uit de subpopulaties waarin je geïnteresseerd bent. Echter, je selecteert de respondenten niet op een aselecte wijze, omdat je ze selecteert op beschikbaarheid en/of je eigen specifieke beoordelingscriteria.

Voorbeeld quotumsteekproef
Je verdeelt de populatie uit dorp C in de subgroepen: moeders, jongeren, ouderen en mannen in pak. Vervolgens stel je jezelf het doel om 20 moeders, 20 jongeren, 20 ouderen en 20 mannen in pak vier vragen te stellen over je onderwerp.

Steekproef op basis van gemak

Met deze steekproefmethode selecteer je willekeurig geschikte respondenten die je eenvoudig kunt bereiken. Dit is een makkelijke en goedkope manier om aanvankelijk data te verzamelen, maar dit is niet wetenschappelijk.

Met de gemakssteekproef weet je niet of je de resultaten representatief zijn voor de populatie. Om deze reden kun je hiermee slechts beperkt valide en betrouwbare uitspraken doen over je onderzoeksonderwerp.

Voorbeeld steekproef op basis van gemak
Je wilt 30 personen interviewen over de impact van het coronavirus op hun dagelijkse leven in de maand augustus 2020. Vervolgens neem je interviews af bij 15 personen die je toevallig op straat tegenkomt en willen meewerken, bij 3 vrienden, 2 familieleden en 10 medestudenten.

Sneeuwbalsteekproef

Bij een sneeuwbalsteekproef vraag je bestaande respondenten om voor jou nieuwe respondenten te werven. Deze methode kun je goed inzetten als je onderzoek doet naar lastig bereikbare onderzoeksgroepen.

Voorbeeld sneeuwbalsteekproef
Je wilt onderzoek doen naar de ervaringen van transgender-personen op de arbeidsmarkt, maar behoort zelf niet tot de LGBT-gemeenschap. Je vraagt daarom een kennis die transgender is om je enquête onder andere transgenders te verspreiden.

Aselecte steekproef

Met een goed uitgevoerde aselecte steekproef kun je jouw bevindingen op basis van de steekproef generaliseren voor de gehele onderzoekspopulatie. Zo kun je de externe validiteit van je onderzoek garanderen.

Als je een aselecte steekproef uitvoert, kun je kiezen uit vijf verschillende methoden. Welke je kiest, is afhankelijk van de tijd die je hebt en de samenstelling van je onderzoekspopulatie.
Methodes aselecte steekproef

Enkelvoudige steekproef (random sample)

De selectie van een enkelvoudige steekproef is willekeurig: ieder lid van je onderzoekspopulatie heeft evenveel kans om geselecteerd te worden. Dit wordt ook wel de loterijmethode genoemd. Voor de selectie van je steekproef kun je een random number generator gebruiken om de leden willekeurig te selecteren.

Voordat je een enkelvoudige steekproef kunt afnemen, moet je weten wie precies tot je onderzoekspopulatie behoren. Zo kun je de enkelvoudige steekproef bijvoorbeeld inzetten bij:

  • enquêtes bij werknemers of een specifieke groep studenten
  • vragenlijsten die je stuurt naar een specifiek klantenbestand
  • vragenlijsten over merkbekendheid of opinies van een specifieke doelgroep
Voorbeeld enkelvoudige steekproef
Je doet onderzoek naar de mening van de studenten van de UvA over standbeeld G in plein C. In de database met studentgegevens selecteer je met een random number generator X aantal studenten die je vervolgens via e-mail een korte vragenlijst over standbeeld G stuurt. Je verwacht hierbij een non-respons van Z. Daarom heb je G aantal studenten gemaild en niet X aantal.

Systematische steekproef

Een systematische steekproef lijkt veel op een enkelvoudige steekproef, maar is iets gemakkelijker (en sneller) om uit te voeren. Je geeft ieder lid van de populatie een nummer en selecteert vervolgens je respondenten op basis van regelmatige intervallen.

Deze systematische steekproef wordt voor dezelfde doeleinden gebruikt als de enkelvoudige steekproef.

Voorbeeld systematische steekproef
Je doet onderzoek naar Toyota-bezitters in de gemeente De Bilt. Je hebt een adressenlijst van personen die Toyota’s rijden verkregen bij de autogarage en het blijkt dat 5000 inwoners een Toyota rijden. Je wil van 500 respondenten informatie verkrijgen over hun Toyota.

Op deze manier moet je per 10 personen 1 persoon selecteren. Je kiest het getal 7 op willekeurige wijze. Vervolgens selecteer je steeds de getallen met een 7 aan het eind, zoals 7, 17, 217, 337, 1897, et cetera.

Gestratificeerde steekproef

Gebruik deze methode wanneer je onderzoekspopulatie bestaat uit verschillende groepen en je het vermoeden hebt dat deze verschillen invloed hebben op de uitkomsten. Deel hiervoor je onderzoekspopulatie op in homogene subgroepen, bijvoorbeeld op basis van leeftijd, religie, geslacht, inkomen, regio, et cetera.

Proportioneel: Als je een proportioneel gestratificeerde steekproef uitvoert, komt het percentage respondenten uit een bepaalde subgroep in de selectie overeen met het percentage respondenten uit deze subgroep in de gehele onderzoekspopulatie.

Op deze manier is iedere subgroep correct vertegenwoordigd en wijken je resultaten minder af van de werkelijkheid.

Disproportioneel: Als de bovengenoemde percentages niet overeenkomen, is de steekproef disproportioneel. Een dergelijke steekproef kun je inzetten om inzicht te krijgen in kleine subgroepen. Je kunt dan niet op basis van je uitkomsten uitspraken doen over de gehele onderzoekspopulatie, maar wel over de gehele subgroepen (niet alleen je respondenten).

Als je conclusies wilt trekken over de gehele onderzoeksgroep, dan is het van belang dat je een proportioneel gestratificeerde steekproef uitvoert.

Voorbeeld proportioneel gestratificeerde steekproef
Je deelt de onderzoekspopulatie in op basis van religieuze overtuiging: protestanten, katholieken, moslims, boeddhisten, hindoestanen en atheïsten. De onderzoekspopulatie bestaat uit 1000 personen. Je moet 100 personen ondervragen.

Van deze 1000 personen zijn 300 personen boeddhistisch, 300 moslim, 200 atheïstisch, 100 hindoeïstisch, 50 protestants en 50 katholiek. Dit betekent dat je 30 boeddhisten, 30 moslims, 20 atheïsten, 10 hindoestanen, 5 protestanten en 5 katholieken moet ondervragen.

Geclusterde steekproef

Als je een clustersteekproef uitvoert, deel je je onderzoekspopulatie op in heterogene clusters die onderling zoveel mogelijk gelijk zijn. Vervolgens selecteer je enkele clusters met een aselecte steekproef. Uit deze clusters ondervraag je iedereen die ertoe behoort.

Deze methode wordt vaak gebruikt wanneer grote geografische gebieden worden onderzocht om kosten te besparen. De resultaten zijn echter minder representatief dan de andere aselecte steekproefmethoden.

Voorbeeld geclusterde steekproef
Een organisatie heeft kantoren in 10 steden in Nederland (steeds met ongeveer hetzelfde aantal werknemers in vergelijkbare functies). Je hebt echter niet de capaciteit om naar ieder kantoor te reizen om data te verzamelen. Daarom gebruik je een enkelvoudige steekproef om 3 kantoren te selecteren. Dit zijn je clusters.

Getrapte steekproef

Deze steekproef bestaat uit meerdere aselecte steekproefmethoden die elkaar opvolgen om uiteindelijk tot je selectie te komen. Je kunt bijvoorbeeld een twee- of drietrapssteekproef uitvoeren.

Voorbeeld getrapte steekproef
Om Nederlandse politici te selecteren, bepaal je eerst met behulp van een systematische steekproef welke gemeentes je hiervoor selecteert. Vervolgens gebruik je een gestratificeerde steekproef voor de selectie van politici uit de verschillende politieke partijen.

Beschrijf je steekproef in je scriptie

Hoofdstuk Beschrijf
Methodologie Geef aan dat je een steekproef hebt gedaan en hoe je deze hebt gedaan. Geef hier óf in je discussie aan waarom je de steekproef op een valide en betrouwbare wijze hebt uitgevoerd.
Conclusie Trek afhankelijk van de soort steekproef die je gedaan hebt conclusies over:

  • de gehele onderzoeksgroep (aselecte steekproef)
  • de selectie die je hebt onderzocht (selecte steekproef)
Discussie Beschrijf beperkingen met betrekking tot je steekproef, zoals een te kleine steekproef of mogelijke fouten.

Voorbeeldzinnen steekproef beschrijven

  1. Om uitspraken te doen over de gehele populatie X, is een enkelvoudige steekproef getrokken waarbij in totaal 340 respondenten zijn benaderd. Uiteindelijk hebben 300 respondenten deelgenomen aan het onderzoek.
  2. Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van een selecte steekproef waarbij op basis van gemak 50 personen zijn ondervraagd over onderwerp G.
  3. In antwoord op onderzoeksvraag 2 is een steekproef uitgevoerd met een foutenmarge van 5% en een betrouwbaarheidsniveau van 95%. De populatie bestaat uit X personen. Om deze reden zijn X personen geselecteerd om te interviewen. De selectie is gemaakt met behulp van de sneeuwbalmethode.
  4. Ten eerste is de populatie onderverdeeld in de volgende strata: X, C, G en M. Hierna is berekend hoe deze strata de populatie vertegenwoordigen om een proportioneel gestratificeerde steekproef te trekken.
  5. De respondenten zijn geselecteerd door middel van een systematische steekproef. Zo is op willekeurige wijze het getal 8 geselecteerd en zijn vervolgens alleen de huisadressen eindigend op een 8 meegenomen in dit onderzoek.

Veelgestelde vragen over steekproeven

Wanneer gebruik je een steekproef?

Je gebruikt een steekproef uitsluitend wanneer je kwantitatief onderzoek verricht. Je kunt met een steekproef onderzoek doen naar allerlei onderwerpen, zowel personen, groepen, fenomenen als bestaande gegevens.

Waarom gebruik je een steekproef?

Om de volgende redenen kun je een steekproef gebruiken:

  • als de omvang van de populatie te groot is om alle elementen te meten
  • als snelheid gewenst is, waardoor niet de hele populatie onderzocht kan worden
  • als het te kostbaar is om een groot aantal metingen uit te voeren

Deze drie redenen gelden eigenlijk altijd voor een scriptie, tenzij de onderzoekspopulatie heel klein is. Je steekproef dient ertoe geldende uitspraken te doen over de gehele onderzoeksgroep (aselect) of de selectie die je hebt gemaakt (select).

Wanneer gebruik je geen steekproef?

Doorgaans gebruik je geen steekproef als je kwalitatief onderzoek verricht. Ook gebruik je nooit een steekproef als je onderzoekspopulatie zo klein is dat je simpelweg alle personen die hiertoe behoren kunt ondervragen. Dit is mede afhankelijk van je onderzoeksmethode.

Wat vind jij van dit artikel?
Lou Benders

Lou was Scribbrs Product- en Kwaliteitsmanager tot ze naar Italië verhuisde voor de liefde en het lekkere weer. Nu werkt ze op afstand aan Scribbrs diensten en aan handige artikelen over academische teksten.

9 reacties

Demi
14 oktober 2020 om 16:30

Wat als ik 7 respondenten kan gebruiken voor mijn interviews, omdat er ook maar 7 mensen samenwerken met het bedrijf waar mijn onderzoek over gaat. Is er dan wel sprake van een steekproef? zo ja is deze dan select of a select?

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
20 oktober 2020 om 13:27

Hoi Demi,

Als jouw onderzoek uitsluitend over dat bedrijf gaat en je dus alle medewerkers geïnterviewd hebt gebruik je geen steekproef, je onderzoekt dan gewoon de hele populatie.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Kyana
7 oktober 2020 om 21:08

Beste

In het kader van mijn studies moet ik een marktonderzoek voeren naar de bereidwilligheid om bier te consumeren gemaakt uit het verlies van brood. Hierbij wordt er meegegeven dat de doelgroep bierdrinkers zijn ouder dan 18 jaar.

Nu twijfel ik of dit een selecte of aselecte steekproef is aangezien er voorwaarden zijn verbonden aan de populatie.

Kan u dit verklaren?

Vriendelijke groeten!

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
20 oktober 2020 om 14:35

Hoi Kyana,

Of het een aselecte steekproef is heeft vooral te maken met de manier waarop jij je respondenten verzamelt.
Beide kan dus!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Brent
8 september 2020 om 18:38

Ik heb een selecte steekproef gehouden voor mijn onderzoek (er was geen steekproefkader bekend), nu moet ik in mijn hoofdstuk resultaten ook de verklarende statistiek toepassen. Hoe doe ik dit (aangezien het onderzoek officieel niet representatief is)?

Voordeel is dat mijn steekproef in verhouding ongeveer een afspiegeling van de samenleving (per leeftijdscategorie) is. Alvast bedankt!

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
8 september 2020 om 18:44

Hoi Brent,

Je kunt gewoon de statistiek op je resultaten toepassen, alleen moet je hierbij altijd duidelijk maken dat het onderzoek niet representatief en/of significant is.
Wat je eventueel ook zou kunnen doen is je onderzoeksvraag iets verder specificeren, waardoor de selecte steekproef wel representatief is, als je steekproef zich daarvoor leent.

Ik hoop dat dat helpt!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Janine
7 mei 2019 om 16:41

Goedemiddag, ik kan nergens terugvinden op de website hoe ik de steekproefcalculator kan verwerken in de literatuurlijst of als literatuur verwijzing. Hebben jullie hier ook voorbeelden van?

Groeten,

Janine

Beantwoorden

Rob
19 oktober 2018 om 15:14

Hoi Lucy,

De link naar de "steekproefcalculator" doet het niet. Verder zie ik de calculator nergens staan.

Beantwoorden

Lotte
Lotte (Scribbr-team)
20 oktober 2018 om 22:03

Hoi Rob,
De link naar de calculator staat iets verder in het artikel. Je kunt ook via deze link naar de steekproefcalculator navigeren.
Succes!
Groetjes,
Lotte

Beantwoorden

Stel een vraag of reageer.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.