Exploratief onderzoek | Stappenplan & voorbeelden

Exploratief onderzoek (exploratory research) is een flexibel type onderzoek waarbij je vragen probeert te beantwoorden die nog niet eerder uitgebreid onderzocht zijn.

Dit type onderzoek is meestal kwalitatief van aard, maar een exploratief onderzoek met een grote steekproef kan ook kwantitatief zijn. Vaak maak je gebruik van de grounded theory-methode.

Exploratief onderzoek kent een enkele synoniemen:

  • Verkennend onderzoek
  • Trial-and-erroronderzoek
  • Interpretatief onderzoek
Let op
Verwar verkennend onderzoek niet met verklarend onderzoek. Beide soorten zijn verkennend van aard, maar bij verklarend onderzoek ga je in op “hoe” of “waarom” een eerder onderzocht fenomeen voorkomt.

Wanneer gebruik je exploratief onderzoek?

Exploratief onderzoek wordt vaak gebruikt als het onderwerp waarin je geïnteresseerd bent nieuw is of als de dataverzameling een uitdaging vormt.

Je kunt dit type onderzoek gebruiken als je algemene ideeën of specifieke vragen wilt bestuderen, maar er geen bestaande theorie of methode is waarmee je ze kunt bestuderen.

Voorbeeld: Probleemstelling voor exploratief onderzoek
Het restaurant van je universiteit overweegt vegan versies van de huidige maaltijden toe te voegen aan het menu dat momenteel geen vegan gerechten bevat. De universiteit twijfelt of het verstandig is, omdat wordt gevreesd dat de maaltijden niet populair genoeg zullen zijn, wat tot meer voedselverspilling zou leiden.

De universiteit is milieubewust en zal de items niet toevoegen als dit tot meer voedselverspilling leidt. Aangezien er ook kosten verbonden zijn aan de ontwikkeling van de recepten, zal het plan alleen doorgaan als er concreet bewijs is dat de vegan maaltijden succesvol kunnen zijn.

Exploratieve onderzoeksvragen

Exploratieve of verkennende onderzoeksvragen zijn bedoeld om meer te begrijpen over een bepaald onderwerp. In de meeste gevallen zijn ze breed of algemeen geformuleerd en is er nog geen sprake van een bias.

Voorbeelden van exploratieve onderzoeksvragen zijn:

  • Welk effect heeft het gebruik van een digitaal notitieblok op het concentratieniveau van middelbare scholieren?
  • Welke factoren beïnvloeden de geestelijke gezondheid van bachelorstudenten?
  • Welke gevolgen kan een autoritaire opvoedingsstijl met zich meebrengen voor de kinderen?
  • Op welke manieren beïnvloedt de aanwezigheid van een accent iemands verstaanbaarheid?
  • Hoe kan het gebruik van een boodschappenbezorgdienst de voedselverspilling van eenpersoonshuishoudens verminderen?

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Dataverzameling voor exploratief onderzoek

Het kan moeilijk zijn om informatie te verzamelen over een nog niet eerder onderzocht onderwerp. Exploratief onderzoek kan je helpen je onderwerp af te bakenen en een duidelijke hypothese te formuleren.

Bij de dataverzameling en -analyse voor exploratief onderzoek wordt vaak onderscheid gemaakt tussen primair en secundair onderzoek.

Primair onderzoek

Bij primair onderzoek verzamel je zelf data met behulp van primaire bronnen: je participanten. Dit kun je op meerdere manieren doen, maar enkele voorbeelden zijn:

  • Enquêtes: Je verspreidt een enquête onder studenten om te vragen of ze vegan maaltijden zouden eten.
  • Focusgroepen: Je verzamelt groepen van 8 tot 10 studenten en start een discussie over vegan maaltijdopties.
  • Interviews: Je interviewt studenten die het restaurant bezoeken en vraagt of zij vegan maaltijden zouden eten.

Secundair onderzoek

Bij secundair onderzoek verzamel je data door bestaand primair onderzoek te gebruiken, zoals gepubliceerde resultaten van experimenten of enquêtes.

Andere voorbeelden zijn:

  • Case study
  • Literatuuronderzoek (literature review)
  • Online polls, enquêtes, blogs, interviews of socialemediaberichten
  • Data van overheidsorganisaties, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek

Stappenplan voor exploratief onderzoek (met voorbeeld)

Het onderzoeksdesign hangt af van de methode die je kiest voor de dataverzameling en -analyse. In de meeste gevallen volg je dezelfde vijf stappen. Deze worden toegelicht aan de hand van het volgende voorbeeld.

Voorbeeld: Onderwerpkeuze exploratief onderzoek 
Je onderwijst Nederlands als tweede taal (NT2). De huidige methoden om de mondelinge taalvaardigheid te verbeteren richten zich allemaal op het verminderen van het buitenlandse accent van de spreker. Je vermoedt echter dat een accent de verstaanbaarheid niet vermindert, en dat verstaanbaarheid veel belangrijker is.

Daarom zou je je willen richten op de verstaanbaarheid in plaats van op het reduceren van een accent.

De relatie tussen iemands accent en zijn verstaanbaarheid is echter nog niet goed onderzocht. Je besluit een exploratief onderzoek uit te voeren om deze relatie te onderzoeken zonder daar al te veel tijd en middelen aan te besteden.

Stap 1: Stel het probleem vast

De eerste stap bij exploratief onderzoek is het formuleren van de probleemstelling. Vervolgens bepaal je of exploratief onderzoek geschikt zou zijn om dit onderwerp te onderzoeken.

Voorbeeld: Probleemstelling
Je hebt gemerkt dat mensen die met een buitenlands accent spreken vaak even goed verstaanbaar zijn als mensen die met een moedertaalaccent spreken. Het is niet alleen moeilijk om een buitenlands accent te verminderen, maar vaak ook onwenselijk, omdat het accent deel kan uitmaken van de sprekers identiteit.

Alle huidige onderwijsmethoden zijn echter gericht op het accent verminderen in plaats van op de verstaanbaarheid verbeteren. Je denkt dat dit misschien niet de meest efficiënte aanpak is om mensen Nederlands als tweede taal te leren.

Stap 2: Bedenk een voorlopige (hypothetische) oplossing

De volgende stap is het opstellen van een hypothetische oplossing of traditionele hypothese om je onderzoek richting te geven.

Voorbeeld: Hypothetische oplossing 
Je verwacht dat leerlingen er meer baat bij hebben om zich te richten op het verbeteren van de verstaanbaarheid dan op het verminderen van een buitenlands accent. Je denkt dat het het beste zou zijn als de onderwijsmethoden voor mondelinge taalvaardigheid dit weerspiegelen.

Stap 3. Werk je methodologie uit

Vervolgens bedenk je welke dataverzamelingsmethode je wilt gebruiken en hoe je je data gaat analyseren. Je werkt de werkwijze uit in een onderzoeksdesign.

Voorbeeld: Methodologie
Je besluit om andere docenten Nederlands als tweede taal informeel te interviewen en vragen te stellen over het trainen van de mondelinge taalvaardigheid. Je wilt ervoor zorgen dat je vragen betrekking hebben op de relatie tussen de sterkte van een buitenlands accent en de mate van verstaanbaarheid.

Stap 4: Verzamel en analyseer je data

Je verzamelt en analyseert de data, zodat je kunt bepalen of je voorlopige resultaten overeenstemmen met je hypothese.

Bij de meeste soorten onderzoek moet je de hypothesen van tevoren formuleren en mag je ze niet meer aanpassen, omdat dit niet wetenschappelijk is en je het risico op een Type I-fout verhoogt.

Bij exploratief onderzoek mag je de hypothese nog wel aanpassen op basis van de verzamelde data, omdat je een nog niet eerder onderzocht fenomeen onderzoekt.

Voorbeeld: Voorlopige resultaten
Na het afnemen en analyseren van de interviews, stel je vast dat andere docenten het eens zijn met je hypothese. Zij vermoeden ook dat de vermindering van het buitenlande accent van niet-moedertaalsprekers niet positief bijdraagt aan de verstaanbaarheid van de spreker.

Stap 5: Suggesties voor vervolgonderzoek

Bepaal of je je onderwerp verder wilt onderzoeken. Zo ja, dan moet je waarschijnlijk overstappen op een ander type onderzoek. Aangezien exploratief onderzoek vaak kwalitatief van aard is, kun je bijvoorbeeld een kwantitatief onderzoek met een grotere steekproefomvang uitvoeren om je resultaten te kunnen generaliseren.

Voorbeeld: Suggesties voor vervolgonderzoek
Je voorlopige resultaten kwamen overeen met je verwachtingen, maar je moet de hypothese officieel toetsen door een uitgebreider onderzoek uit te voeren. Je geeft suggesties voor vervolgonderzoek om de relatie verder te onderzoeken.

Je stelt een experiment voor waarbij deelnemers luisteren naar spraak van sprekers met een buitenlands accent van verschillende sterktes. Participanten wordt gevraagd om de ontbrekende woorden in transcripties in te vullen.

Op deze manier kun je onderzoeken of mensen met een sterker buitenlands accent inderdaad even goed verstaanbaar zijn als sprekers met een moedertaalaccent.

Exploratief vs verklarend onderzoek

Verkennend onderzoek kan makkelijk worden verward met verklarend onderzoek. Je kunt de relatie tussen de twee soorten onderzoek begrijpen door te onthouden dat verkennend onderzoek de basis legt voor later verklarend onderzoek.

Bij verkennend onderzoek worden vragen beantwoord die nog niet eerder diepgaand zijn onderzocht. De voorlopige resultaten vormen vaak een basis voor vervolgonderzoek.

Verklarende onderzoeksvragen beginnen vaak met “waarom” of “hoe”. Het doel is meestal om een eerder onderzocht onderwerp verder te onderzoeken en te verklaren waarom of hoe een fenomeen voorkomt.

Voordelen en nadelen van verkennend research

Net als andere onderzoeksbenaderingen heeft exploratief onderzoek voor- en nadelen.

Voordelen

  • Dit type onderzoek kan heel nuttig zijn om een uitdagend, niet eerder onderzocht probleem in kaart te brengen.
  • Exploratief onderzoek kan een goede leidraad voor vervolgonderzoek vormen (zowel voor jezelf als voor andere onderzoekers).
  • Dit onderzoek is heel flexibel, relatief goedkoop en open.

Nadelen

  • Je kunt meestal geen overtuigend bewijs vinden, en de resultaten kunnen vertekend (biased) zijn, vanwege het gebrek aan kennis over het onderwerp.
  • Dit type onderzoek is meestal niet extern valide en generaliseerbaar vanwege de nadelen die met elk type kwalitatief onderzoek gepaard gaan.
  • Voor exploratief onderzoek maak je geen gebruik van een bestaande theorie, waardoor het onderzoek tijdrovend kan zijn.

Veelgestelde vragen

Wat is exploratief onderzoek (verkennend onderzoek)?

Exploratief onderzoek (exploratory research) is een flexibel type onderzoek waarbij je vragen probeert te beantwoorden die nog niet eerder uitgebreid onderzocht zijn.

Dit type onderzoek is meestal kwalitatief van aard, maar een exploratief onderzoek met een grote steekproef kan ook kwantitatief zijn. Vaak maak je hiervoor gebruik van de Grounded theory-methode.

Exploratief onderzoek kent een paar synoniemen:

  • Verkennend onderzoek
  • Trial-and-erroronderzoek
  • Interpretatief onderzoek
Wat is het verschil tussen beschrijvend onderzoek en verkennend onderzoek?

Beschrijvend onderzoek kan een verkennend karakter hebben, bijvoorbeeld als er nog weinig bekend is over het onderzoeksonderwerp. Toch zijn er enkele verschillen tussen beschrijvend/descriptief onderzoek en verkennend/exploratief onderzoek.

  • Het doel
  • Flexibiliteit van het design
  • Einde van de tekst
Beschrijvend of descriptief onderzoek Verkennend of exploratief onderzoek
Het doel is om inzicht te krijgen in mensen, gebeurtenissen, objecten of fenomenen Het doel is om informatie te verzamelen, zodat je je onderzoeksvraag en -doel kunt bepalen
Het onderzoeksdesign staat vast Het onderzoeksdesign is flexibel
Je eindigt met een conclusie Je hoeft nog niet te eindigen met een conclusie
Wat is het verschil tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek?

Kwantitatief onderzoek heeft betrekking op getallen en statistiek, terwijl kwalitatief onderzoek over woorden en betekenissen gaat.

Met kwantitatieve onderzoeksmethoden kun je een hypothese toetsen door systematisch data te verzamelen en te analyseren, terwijl je met kwalitatieve methoden diepgaand onderzoek kunt doen naar ideeën en ervaringen.

Wat vind jij van dit artikel?
Jack Caulfield

Jack is een Brit in Amsterdam met een master in Comparative literature. Hij schrijft voor Scribbr en leest heel veel boeken in zijn vrije tijd.
Stel 1 gratis vraag
Krijg hulp van een expert
1