Focusgroep – wat is het precies?

Een focusgroep (ook wel focusgroep-interview genoemd) is een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij een groep mensen wordt samengebracht om te discussiëren over een vooraf bepaald onderwerp.

Een focusgroep is dus een soort interview waaraan meerdere respondenten tegelijkertijd deelnemen. De onderzoeker (soms ook onderzoeksassistent) stelt vragen aan de groep en faciliteert discussie.

Het doel van een focusgroep is om data te verzamelen.

Voor wat voor soort onderzoek worden focusgroepen gebruikt?

Oorspronkelijk werden focusgroep-interviews met name voor marktonderzoek gebruikt (naast interviews en enquêtes). Vanaf de jaren twintig werd namelijk duidelijk dat consumenten veel beslissingen in sociale context maken. Een logische volgende stap was dus om deze consumenten in groepsverband te vragen naar hun voorkeuren en ook in groepsverband hun reacties op producten te testen.

Tegenwoordig worden focusgroepen in bijna alle domeinen van sociaal onderzoek ingezet. Denk daarbij bijvoorbeeld aan politiek onderzoek (Hoe reageren mensen op bepaald beleid?) of binnen de gezondheidszorg (Hoe ervaren patiënten bijwerkingen van hun medicatie?).

Voor- en nadelen van een focusgroep

Voordelen:

  • Het is een efficiënte methode om kwalitatieve data te verzamelen. Je interviewt namelijk verschillende respondenten tegelijkertijd.
  • Tijdens de focusgroep vindt al een soort kwaliteitscontrole plaats. Respondenten bevragen elkaar, spreken elkaar tegen en geven argumenten voor hun standpunten.
  • Door de groepsdynamiek komt vaak de nadruk vanzelf al op de belangrijkste aspecten van de discussie te liggen.
  • Het is gemakkelijk om te zien op welke gebieden respondenten het wel en niet met elkaar eens zijn.
  • Respondenten vinden groepsgesprekken vaak leuk en interessant.
  • Focusgroep-onderzoek is relatief goedkoop en flexibel.
  • Taboe-onderwerpen worden vaak toegankelijker in een focusgroep, omdat respondenten (afhankelijk van de selectie) vergelijkbare ervaringen kunnen hebben en daarom ook meer geneigd zijn om er open over te praten.

Nadelen:

  • Het aantal vragen dat beantwoord kan worden is gelimiteerd. Gemiddeld genomen komen maximaal tien onderwerpen per uur aan bod.
  • Om een groepsdiscussie te leiden is behoorlijk wat expertise nodig (dit is dus geen geschikte methode als je nog nooit een interview hebt uitgevoerd of nog weinig van je onderwerp afweet!).
  • De interviewer moet goed inzicht hebben in de groepsdynamiek. Het is namelijk mogelijk dat bepaalde mensen veel aan het woord komen en anderen zich op de achtergrond houden. De data die je zo vergaart is niet representatief voor de hele groep.
  • Het is mogelijk dat conflict ontstaat tussen verschillende groepsleden (denk ook aan machtsstrijd of streven naar status binnen de groep).
  • De kans dat je respondenten sociaal wenselijke antwoorden geven is groter dan bij een-op-eeninterviews.
  • Vertrouwelijkheid tussen de groepsleden kan een punt zijn. Jij kunt als onderzoeker niet garanderen dat alles wat besproken is binnen de groep blijft.
  • Resultaten van focusgroepen zijn over het algemeen niet generaliseerbaar (de externe validiteit is dus laag).

Lees waarom zo veel studenten Scribbr inschakelen

Ontdek nakijken op taal

Hoe bepaal je de samenstelling van een focusgroep?

De samenstelling van je groep hangt natuurlijk af van je onderzoeksdoel en de beschikbaarheid van respondenten. Meestal varieert de omvang van acht tot tien respondenten, maar in sommige gevallen worden ook kleinere groepen gebruikt.

Homogene of heterogene groep?

Je kunt kiezen voor een homogene of heterogene groep. Binnen een homogene groep hebben je respondenten een vergelijkbare achtergrond, positie of expertise. Je zoekt dus eigenlijk respondenten die op elkaar lijken. Hierdoor is onderlinge communicatie vaak relatief gemakkelijk en voelen respondenten zich veiliger om ideeën te uiten.

Wel bestaat een risico op ‘groepsdenken’, waarbij respondenten elkaar niet kritisch bevragen en uitspraken sneller op aannames berusten.

Bij een heterogene groep zoek je de diversiteit op. Je respondenten hebben verschillende achtergronden, waardoor de meningen vaak meer uiteenlopen. Deze verschillen kunnen leiden tot interessante discussies, en groepsleden worden vaak getriggerd om ook andere perspectieven in te nemen.

Bij een heterogene groep is het belangrijk dat je als onderzoeker goed oplet dat iedereen elkaar begrijpt en dat bepaalde perspectieven niet te dominant worden.

Focusgroep als onderzoeksmethode voor je scriptie?

Door middel van focusgroep-interviews kun je veel en interessante data verzamelen. Toch is deze kwalitatieve onderzoeksmethode niet geschikt voor iedereen. Je hebt namelijk behoorlijk wat vaardigheden nodig en moet goed thuis zijn in je onderwerp.

Als je nog nooit een interview hebt afgenomen of je onderwerp nog redelijk nieuw is, zou je kunnen overwegen om een andere methode te kiezen. Bij een kleinschalig onderzoek zijn een-op-eeninterviews misschien geschikter. Mocht je een masterscriptie gaan schrijven waarvoor je uitgebreid onderzoek moet doen, en het interessant is als jouw respondenten ook onderling discussiëren, dan kunnen focusgroep-interviews juist wel weer geschikt zijn.

Schakel hulp in!

Probeer in ieder geval bij de focusgroep zelf een assistent mee te nemen. Het kan lastig zijn voor één persoon om de discussie in goede banen te leiden, ervoor te zorgen dat alles goed wordt opgenomen en aanvullende aantekeningen te maken.

Helpende handen zijn dus zeer welkom. Als je twijfelt of deze methode voor jouw geschikt is, kun je het beste even met je begeleider overleggen.

Wat vind jij van dit artikel?
Bas Swaen

Bas is mede-oprichter van Scribbr. Bas komt uit een echt onderwijsgezin en is een ervaren scriptieschrijver. Met heldere uitleg over moeilijke materie probeert Bas studenten op weg te helpen.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 4.9

11 reacties

T. Martens
10 december 2020 om 12:42

Hi!

Thanks voor de duidelijke uitleg! Ik schrijf op dit moment een marketingplan voor mijn scriptie en wil gebruik maken van zowel een focusgroep als een questionnaire.

Zelf ben ik van mening dat ik moet beginnen met een questionnaire en vanuit daar door moet naar de focusgroep, maar mijn supervisor zegt dat ik het beter andersom kan doen. Nu vroeg ik me af welke jullie denken dat ik het beste eerst kan gebruiken en of jullie theorie hebben die hierop aansluit.

Alvast bedankt!

Groetjes,
Thirza

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
14 december 2020 om 13:35

Hoi Thirza,

Goede vraag. Ons advies is eigenlijk altijd om het advies van je begeleider te volgen, hij/zij is immers degene die je zal beoordelen.
Vanuit theorie zijn eigenlijk beide opties mogelijk: je kunt informatie halen uit de focusgroep en daar inspiratie voor de enquête mee opdoen, maar het is ook mogelijk om het om te draaien en met de focusgroep juist een verdiepingsslag te maken.

Ik raad je dus aan om je supervisor te volgen!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

T. Martens
4 januari 2021 om 12:43

Hi Leon,

Super bedankt voor je antwoord!

Beantwoorden

Bianca
27 september 2020 om 20:48

Beste,

voor mijn masterjaar ga ik een kwalitatief onderzoek uitvoeren met als onderzoeksvraag: Zijn de verwachtingen van verschillende generaties, namelijk de babyboomers, de X en Y generatie anders ten aanzien van hun leidinggevende?

In dit onderzoek worden verpleegkundigen bevraagd tijdens focusgroepen. In mijn onderzoeksvoorstel heb ik opgeschreven dat de focusgroepen zullen bestaan uit 6 personen, namelijk van elke generatie (babyboomers, X en Y generatie) twee personen.

Ik had gekozen voor de heterogeniteit zodat in de eerste fase van het gesprek deelnemers mogelijks kunnen merken dat ze van elkaar verschillen. Door het uitwisselen van informatie en verschillende standpunten kunnen vanzelfsprekendheden worden aangekaart en worden uitgediept. Het proces van delen en vergelijken tussen de deelnemers leek me een meerwaarde.

Echter mijn promotor en begeleider geven de voorkeur aan een homogene focusgroep zodat ik achteraf de vergelijking tussen de groepen kan maken. Ik vrees echter dat dit het nadeel heeft dat de hoeveelheid gesprekken te groot gaat zijn voor de 3 maanden waarin ik de datacollectie kan doen. Want om datasaturatie te bereiken per generatie zullen misschien drie gesprekken niet voldoende zijn (dus kom ik dan al aan meer dan 9 gesprekken).

Maar los van het aantal gesprekken kan ik moeilijk de keuze maken tussen de homogene of heterogene focusgroep. Op basis van welke redenatie kan ik het beste de afweging maken?

Alvast bedankt voor het meedenken over deze kwestie.

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
28 september 2020 om 19:59

Hoi Bianca,

Goede vraag! Ik ken de context van jouw onderzoek niet helemaal, dus ik vind het lastig om je vraag te beantwoorden.
Aangezien jouw begeleider en promotor je aanraden om een homogene groep te gebruiken, zou ik daarvoor kiezen, zij moeten je werk uiteindelijk beoordelen namelijk.
Als je hierdoor net te weinig data hebt zou je dat in je discussie nog kunnen bespreken.

Veel succes!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Ellen
8 juli 2020 om 13:42

Goedemorgen, ik ben bezig ivm mijn opleiding onderzoek te doen bij mijn werkgever. Ik heb hiervoor de mening nodig van ca. 35 personen. Ik wil hiervoor een focusgroep-interview gebruiken maar heb totaal geen ervaring hierin. Dus ik twijfel of ik niet toch beter een andere methode kan gebruiken. Voor de opleiding moet ik sowieso 5 interviews afnemen. Wat is jullie advies?

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
9 juli 2020 om 12:42

Hoi Ellen,

Een focusgroep organiseren is best veel werk. Met 35 personen zou ik het in minstens 3 losse groepen opsplitsen.
Het hangt er dus vanaf of je daar genoeg tijd voor hebt. Als alternatief zou je 5 verkennende interviews kunnen afnemen en op basis daarvan een enquête kunnen verspreiden.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Anne
19 mei 2020 om 20:08

Beste Bas,

Ter behoeve van mijn scriptie heb ik als methode gebruik gemaakt van een focusgroep waarbij gebrainstormd is en een groepsgesprek is aan gegaan. In het gesprek kwamen veel onderwerpen aan bod.

Is het bij het uitwerken hiervan belangrijk om het hele gesprek te analyseren en een codeboom te gebruiken? Of volstaat een samenvatting van het gesprek ook?

Alvast bedankt!

Met vriendelijke groet,
Anne

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
20 mei 2020 om 18:38

Hoi Anne,

Ik raad je aan om dit met je begeleider te overleggen, het kan namelijk zijn dat hij/zij het sowieso compleet uitgewerkt wil hebben.
Het hangt ook een beetje af van je doel: als het meer verkennend is voor de rest van je onderzoek dan volstaat een samenvatting vaak wel, als je echt conclusies wil trekken dan zou ik het helemaal uitwerken.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

kirsten
30 januari 2020 om 14:40

L.S.,

Het verschil tussen een Focusgesprek en een Spiegelgesprek is dat in een Focusgesprek een discussie wordt gehouden terwijl bij een Spiegelgesprek de toehoorders niet in discussie gaan maar alleen luisteren en evt. aan het einde verhelderende vragen mogen stellen aan de client ter toelichting op een besproken onderwerp.

met vriendelijke groet,
Kirsten

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
31 januari 2020 om 10:43

Hoi Kirsten,

Bedankt voor je aanvulling! :)

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.