Focusgroep – wat is het precies?

Gepubliceerd op door

Een focusgroep (ook wel focusgroep-interview genoemd) is een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij een groep mensen wordt samengebracht om te discussiëren over een vooraf bepaald onderwerp.

Een focusgroep is dus een soort interview waaraan meerdere respondenten tegelijkertijd deelnemen. De onderzoeker (soms ook onderzoeksassistent) stelt vragen aan de groep en faciliteert discussie.

Het doel van een focusgroep is om data te verzamelen.

Voor wat voor soort onderzoek worden focusgroepen gebruikt?

Oorspronkelijk werden focusgroep-interviews met name voor marktonderzoek gebruikt (naast interviews en enquêtes). Vanaf de jaren twintig werd namelijk duidelijk dat consumenten veel beslissingen in sociale context maken. Een logische volgende stap was dus om deze consumenten in groepsverband te vragen naar hun voorkeuren en ook in groepsverband hun reacties op producten te testen.

Tegenwoordig worden focusgroepen in bijna alle domeinen van sociaal onderzoek ingezet. Denk daarbij bijvoorbeeld aan politiek onderzoek (Hoe reageren mensen op bepaald beleid?) of binnen de gezondheidszorg (Hoe ervaren patiënten bijwerkingen van hun medicatie?).

Voor- en nadelen van een focusgroep

Voordelen:

  • Het is een efficiënte methode om kwalitatieve data te verzamelen. Je interviewt namelijk verschillende respondenten tegelijkertijd.
  • Tijdens de focusgroep vindt al een soort kwaliteitscontrole plaats. Respondenten bevragen elkaar, spreken elkaar tegen en geven argumenten voor hun standpunten.
  • Door de groepsdynamiek komt vaak de nadruk vanzelf al op de belangrijkste aspecten van de discussie te liggen.
  • Het is gemakkelijk om te zien op welke gebieden respondenten het wel en niet met elkaar eens zijn.
  • Respondenten vinden groepsgesprekken vaak leuk en interessant.
  • Focusgroep-onderzoek is relatief goedkoop en flexibel.
  • Taboe-onderwerpen worden vaak toegankelijker in een focusgroep, omdat respondenten (afhankelijk van de selectie) vergelijkbare ervaringen kunnen hebben en daarom ook meer geneigd zijn om er open over te praten.

Nadelen:

  • Het aantal vragen dat beantwoord kan worden is gelimiteerd. Gemiddeld genomen komen maximaal tien onderwerpen per uur aan bod.
  • Om een groepsdiscussie te leiden is behoorlijk wat expertise nodig (dit is dus geen geschikte methode als je nog nooit een interview hebt uitgevoerd of nog weinig van je onderwerp afweet!).
  • De interviewer moet goed inzicht hebben in de groepsdynamiek. Het is namelijk mogelijk dat bepaalde mensen veel aan het woord komen en anderen zich op de achtergrond houden. De data die je zo vergaart is niet representatief voor de hele groep.
  • Het is mogelijk dat conflict ontstaat tussen verschillende groepsleden (denk ook aan machtsstrijd of streven naar status binnen de groep).
  • De kans dat je respondenten sociaal wenselijke antwoorden geven is groter dan bij een-op-eeninterviews.
  • Vertrouwelijkheid tussen de groepsleden kan een punt zijn. Jij kunt als onderzoeker niet garanderen dat alles wat besproken is binnen de groep blijft.
  • Resultaten van focusgroepen zijn over het algemeen niet generaliseerbaar (de externe validiteit is dus laag).

Hoe bepaal je de samenstelling van een focusgroep?

De samenstelling van je groep hangt natuurlijk af van je onderzoeksdoel en de beschikbaarheid van respondenten. Meestal varieert de omvang van acht tot tien respondenten, maar in sommige gevallen worden ook kleinere groepen gebruikt.

Homogene of heterogene groep?

Je kunt kiezen voor een homogene of heterogene groep. Binnen een homogene groep hebben je respondenten een vergelijkbare achtergrond, positie of expertise. Je zoekt dus eigenlijk respondenten die op elkaar lijken. Hierdoor is onderlinge communicatie vaak relatief gemakkelijk en voelen respondenten zich veiliger om ideeën te uiten.

Wel bestaat een risico op ‘groepsdenken’, waarbij respondenten elkaar niet kritisch bevragen en uitspraken sneller op aannames berusten.

Bij een heterogene groep zoek je de diversiteit op. Je respondenten hebben verschillende achtergronden, waardoor de meningen vaak meer uiteenlopen. Deze verschillen kunnen leiden tot interessante discussies, en groepsleden worden vaak getriggerd om ook andere perspectieven in te nemen.

Bij een heterogene groep is het belangrijk dat je als onderzoeker goed oplet dat iedereen elkaar begrijpt en dat bepaalde perspectieven niet te dominant worden.

Focusgroep als onderzoeksmethode voor je scriptie?

Door middel van focusgroep-interviews kun je veel en interessante data verzamelen. Toch is deze kwalitatieve onderzoeksmethode niet geschikt voor iedereen. Je hebt namelijk behoorlijk wat vaardigheden nodig en moet goed thuis zijn in je onderwerp.

Als je nog nooit een interview hebt afgenomen of je onderwerp nog redelijk nieuw is, zou je kunnen overwegen om een andere methode te kiezen. Bij een kleinschalig onderzoek zijn een-op-eeninterviews misschien geschikter. Mocht je een masterscriptie gaan schrijven waarvoor je uitgebreid onderzoek moet doen, en het interessant is als jouw respondenten ook onderling discussiëren, dan kunnen focusgroep-interviews juist wel weer geschikt zijn.

Schakel hulp in!

Probeer in ieder geval bij de focusgroep zelf een assistent mee te nemen. Het kan lastig zijn voor één persoon om de discussie in goede banen te leiden, ervoor te zorgen dat alles goed wordt opgenomen en aanvullende aantekeningen te maken.

Helpende handen zijn dus zeer welkom. Als je twijfelt of deze methode voor jouw geschikt is, kun je het beste even met je begeleider overleggen.

Wat vind jij van dit artikel? (je stem is anoniem)
Bezig met het verwerken van je stem...
Je stem is doorgevoerd :-)
Je hebt al gestemd op dit artikel. Bedankt :-)
2 lezers vinden dit artikel handig. 2 stemmen in totaal.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen » Trustpilot score van 9.7
Scribbr prof

Geschreven door Bas Swaen

Bas is mede-oprichter van Scribbr. Bas komt uit een echt onderwijsgezin en is een ervaren scriptieschrijver. Met heldere uitleg over moeilijke materie probeert Bas studenten op weg te helpen.

Reageer