Zo doe je een literatuuronderzoek of literatuurstudie

Literatuuronderzoek is een methode om bestaande kennis over je onderwerp of probleemstelling te verzamelen. Deze kennis vind je in verschillende bronnen, zoals wetenschappelijke tijdschriftartikelen, boeken, papers, scripties en archiefmateriaal.

Goed literatuuronderzoek leidt niet tot een simpele opsomming of samenvatting van alle beschikbare gegevens, maar tot een kritische bespreking van de meest relevante informatie. Afhankelijk van de opbouw van je scriptie kan literatuuronderzoek de basis vormen voor de probleemanalyse of het theoretisch kader.

Stappenplan literatuuronderzoek

Er bestaat vaak ontzettend veel literatuur over een onderwerp, terwijl je maar kort de tijd hebt om je scriptie te schrijven. Het is daarom van belang om je literatuurstudie systematisch aan te pakken:

  1. Voorbereiden
  2. Literatuur verzamelen
  3. Literatuur beoordelen en selecteren
  4. Literatuur verwerken

1. Voorbereiden

Voor deze eerste stap oriënteer je je op het onderwerp om een globaal beeld van het onderzoeksgebied te krijgen. Ook stel je een lijst met zoekwoorden op die als basis dient voor de tweede stap.

  • Lees een recente publicatie over je onderwerp. Kies een publicatie van een toonaangevende auteur, waarin zoveel mogelijk aspecten van je onderwerp aan bod komen. Zo krijg je een goed algemeen beeld van het onderzoeksveld. Vraag eventueel aan docenten of begeleiders of ze je op weg kunnen helpen.
  • Bepaal tijdens het lezen relevante kernwoorden.
  • Selecteer kernwoorden uit je (voorlopige) probleemstelling en onderzoeksvragen.
  • Maak een lijst met al deze kernwoorden of kernbegrippen. Dit zijn je zoekwoorden. Als je bijvoorbeeld meer wilt weten over non-verbale communicatie, dan heb je onder andere de volgende zoektermen op je lijst staan:
    1. Non-verbale communicatie
    2. Gebaren
    3. Lichaamstaal
    4. Non-verbale ondersteuning

2. Literatuur verzamelen

Dankzij het voorbereidende werk kun je nu doelgericht zoeken naar literatuur en andere bronnen. Deze zoektocht begint meestal online. Het gebruik van de juiste zoektermen is daarbij van essentieel belang, dus daarom heb je in de eerste stap een lijst opgesteld.

Zoek zowel in het Engels als Nederlands op deze termen (of nog een andere taal als je deze beheerst), combineer zoektermen en gebruik synoniemen.

De meest gebruikte databanken zijn:

  • De online catalogus van de bibliotheek van je school of universiteit. Je onderwijsinstelling heeft een grote database met boeken, artikelen, scripties en tijdschriften, die in de eigen bibliotheek of online kunnen worden geraadpleegd. De meeste onderwijsinstellingen bieden ook een VPN-verbinding aan, waarmee je thuis toegang kunt krijgen tot de online bibliotheek.
  • PiCarta. Via de bibliotheek van je school of universiteit kun je vrijwel altijd gratis zoeken in de database PiCarta. Hierin zijn de gegevens van alle in Nederland verkrijgbare publicaties opgenomen, dus ook de boeken en tijdschriften die niet bij de eigen bibliotheek verkrijgbaar zijn.
  • JSTOR. JSTOR is een digitale bibliotheek met academische tijdschriften, boeken en primaire bronnen. Ook deze database kun je via je onderwijsinstelling gratis raadplegen.

Als je bronnen hebt gevonden, kun je ook de literatuurlijst van die publicatie bekijken. Hier vind je andere relevante bronnen voor jouw onderzoek (de zogenaamde sneeuwbalmethode). Zie je een bepaalde auteursnaam vaak terugkomen? Blijkbaar heeft deze persoon veel onderzoek gedaan op dat gebied. Soms heeft deze persoon een eigen website, maar anders kun je in online databases zoeken naar meer bronnen.

Let op: Met behulp van de sneeuwbalmethode vind je voornamelijk minder recente literatuur. Probeer daarom niet uitsluitend deze methode te gebruiken.

3. Literatuur beoordelen en selecteren

Waarschijnlijk vind je veel literatuur en ben je genoodzaakt een selectie te maken, omdat je alleen tijd hebt om de meest belangrijke bronnen beter te bestuderen. Beoordeel gevonden literatuur daarom eerst op relevantie en wetenschappelijke kwaliteit.

Relevantie beoordelen
Een relevante publicatie past erg goed bij je onderwerp of probleemstelling. Om dit te bepalen zonder het boek of artikel in zijn geheel te hoeven doorlezen, kun je eerst alleen de inleiding en de conclusie lezen. Dit geeft vaak genoeg informatie om te beoordelen of een publicatie relevant is voor jou.

Kwaliteit beoordelen
De kwaliteit van een publicatie wordt bepaald door een aantal factoren. Probeer alleen artikelen uit toonaangevende tijdschriften te gebruiken. Met de Journal Quality List kom je erachter welke dat zijn. Om de kwaliteit van een publicatie te beoordelen kun je ook kijken naar de deskundigheid van de auteur.

Als anderen vaak naar publicaties van de auteur verwijzen, de auteur meer over het onderwerp heeft geschreven en verbonden is aan een wetenschappelijke instelling, kun je er meestal van uitgaan dat het om een deskundige auteur gaat.

Informatie van websites is vaak niet betrouwbaar, tenzij het om sites van wetenschappelijke instituten gaat. Daarnaast is het van belang om recente, actuele literatuur te gebruiken, anders loop je het gevaar achterhaalde informatie in je scriptie te verwerken.

4. Literatuur verwerken

Nu je relevante literatuur hebt verzameld, is het de bedoeling om de gevonden informatie te verwerken, bijvoorbeeld in een probleemanalyse of een theoretisch kader. Daarvoor bestudeer je eerst grondig de geselecteerde publicaties. Vraag jezelf hierbij steeds de volgende zaken af:

  • Wat is het probleem en hoe wordt het onderzoek aangepakt?
  • Welke kernbegrippen staan centraal en hoe worden deze begrippen gedefinieerd?
  • Welke theorieën en modellen worden door de auteur gebruikt?
  • Wat zijn de resultaten en conclusies van het onderzoek?
  • Hoe verhoudt dit artikel zich tot andere publicaties met betrekking tot het onderzoeksgebied?
  • Hoe kan dit onderzoek voor mijn eigen onderzoek worden gebruikt?

Door alle bronnen op de bovenstaande manier te bestuderen krijg je een beter beeld van het onderzoeksveld en de manier waarop jouw onderzoek zich hiertoe verhoudt. Vervolgens kun je een goed onderbouwde, kritische bespreking van de literatuur maken.

De eisen daarvan verschillen per opleiding en worden vaak in een studiehandleiding beschreven. In een theoretisch kader ligt de nadruk bijvoorbeeld op het definiëren van begrippen en het bespreken van theorieën en modellen.

Hoe verwijs je naar de bronnen en welke tools kun je gebruiken?

Je moet zeer nauwkeurig verwijzen naar bronnen in een literatuurstudie. Veel scholen en universiteiten gebruiken de citatiestijl van de American Psychological Association (APA). Gebruik bijvoorbeeld de gratis Scribbr APA Generator om snel de juiste verwijzingen en bronvermeldingen te genereren.

Als je niet goed verwijst, kun je per ongeluk plagiaat plegen. Plagiaat is een ernstige vorm van fraude die zware sancties als gevolg heeft. Wil je hulp bij het voorkomen van plagiaat? Doe dan de Plagiaatcheck.

Wie helpt jou met nakijken?

Betrouwbare hulptroepen vinden is niet makkelijk...

  • Familie
  • Vrienden
  • Studiegenoten
  • Scribbr

We staan altijd voor je klaar

Standaardzinnen die je kunt gebruiken

  1. Vorige studies (Sill, 2020; Quast, 2021) hebben aangetoond dat …
  2. Verschillende studies (Cornelisse, 2019; Oostervink, 2021) beschrijven het effect van …
  3. Onderzoek (Smitjes, 2021; Zakaria, 2018) naar X toont het belang aan van …
  4. In een eerder onderzoek (Mourari, 2021) waarin X en Y werden vergeleken, is aangetoond dat …
  5. Onderzoek zoals dat van Kang (2020) heeft aangetoond dat …

Meer standaardzinnen »

  1. Previous studies (Slaughter, 2021; Quast, 2019) have shown that …
  2. Several studies (Smith, 2021; Zakaria, 2018) describe the effect of …
  3. Research (Brown, 2020; Merkus, 2021) on X shows the importance of …
  4. A previous study (Mourari, 2021) in which X and Y were compared revealed that …
  5. Research carried out by Kang (2020) indicated that …

Meer standaardzinnen »

Wanneer doe je literatuuronderzoek?

De probleemanalyse of het vooronderzoek

Een scriptie begint vaak met een literatuurstudie. Aan de hand daarvan oriënteer je jezelf binnen het onderzoeksveld, zodat je uiteindelijk tot gefundeerde hoofd- en deelvragen en hypothesen kunt komen.

Bekijk ook ons artikel over de probleemanalyse.

Het theoretisch kader

Na het formuleren van een probleemstelling en onderzoeksvragen is het essentieel om dieper in het onderwerp te duiken. Een literatuuronderzoek geeft inzicht in de bestaande kennis en theorieën met betrekking tot je onderwerp. Daarmee krijgt je scriptie een sterke wetenschappelijke basis.

Bekijk ook ons artikel over het theoretisch kader.

Werkwoordstijden

Voor inhoud van theorieën, definities en feiten gebruik je de onvoltooid tegenwoordige tijd. Als je verwijst naar afgerond onderzoek en naar bevindingen van andere onderzoeker schrijf je in de voltooid tegenwoordige tijd. Wil je hulp bij de toepassing van werkwoordstijden in je scriptie, laat dan je scriptie nakijken door de taalprofessionals van Scribbr.

Bekijk ook ons artikel over de werkwoordstijden in je scriptie.

Gratis collegeslides

Ben jij een docent of professor die studenten wil onderwijzen over de 7de editie APA-stijl? Of ben je student en op zoek naar een bondig overzicht? Top! Je kunt onze slides gratis downloaden, aanpassen en verspreiden.

Open Google SlidesDownload PowerPoint

Bekijk ook onze collegeslides over andere onderwerpen in het Nederlands en Engels.
Wat vind jij van dit artikel?
Annelien Krul

Annelien is kunsthistorica met een grote liefde voor taal. Ze heeft een eigen redactiebureau en werkt daarnaast met veel plezier voor Scribbr om studenten met hun scriptie te helpen.

2 reacties

Angelika
13 april 2021 om 19:55

Is er sprake van een literatuurstudie wanneer je in het besloten netwerk van de organisatie informatie verzamelt binnen beleid en protocollen?

Beantwoorden

Julia Merkus
Julia Merkus (Scribbr Team)
13 april 2021 om 20:06

Hoi Angelika,

Als ik het goed begrijp ga je interne protocollen en beleidsstukken raadplegen om feitelijke informatie te verzamelen. In dat geval is het beter om te spreken van deskresearch in plaats van een literatuurstudie. Daar kun je het beste dit artikel voor raadplegen. :)

Beantwoorden

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.