Een introductie tot inhoudsanalyse (content analysis)

Inhoudsanalyse (content analysis) is een onderzoeksmethode die wordt gebruikt om patronen in bewaarde communicatie te vinden. Een inhoudsanalyse of content-analyse bestaat uit de systematische analyse van een reeks teksten, die geschreven, gesproken of visueel kunnen zijn.

  • Boeken, kranten en tijdschriften
  • Toespraken en interviews
  • Online content en socialemediaberichten
  • Foto’s en films

Een inhoudsanalyse kan zowel kwantitatief (gericht op tellen en meten) als kwalitatief (gericht op interpreteren en begrijpen) van aard zijn. In beide gevallen categoriseer of “codeer” je woorden, thema’s en concepten in de teksten, om ze vervolgens te analyseren.

Waarvoor wordt een inhoudsanalyse gebruikt?

Onderzoekers gebruiken inhoudsanalyses om meer te weten te komen over het doel, de boodschap en het effect van communicatie. Ze willen ook vaak conclusies trekken over de maker van de tekst en het (beoogde) publiek.

Inhoudsanalyses kunnen worden gebruikt om de aanwezigheid van bepaalde woorden, uitdrukkingen, onderwerpen of concepten in een reeks historische of moderne teksten te kwantificeren.

Voorbeeld: Kwantitatieve inhoudsanalyse
Je bent geïnteresseerd in het gebruik van “werkgelegenheid” als onderwerp in politieke campagnes. Je kunt ervoor kiezen om campagnetoespraken te analyseren en hierbij te letten op de frequentie waarmee termen als werkloosheid, banen en werk voorkomen. Vervolgens kun je statistische analyses uitvoeren om verschillen tussen kandidaten te vinden of om verschillen te vinden tussen historische en moderne toespraken.

Daarnaast kan een inhoudsanalyse worden gebruikt om kwalitatieve conclusies te trekken door de betekenis van en de semantische relatie tussen woorden en concepten te analyseren.

Voorbeeld: Kwalitatieve inhoudsanalyse
Om een meer kwalitatief inzicht te krijgen in het gebruik van “werkgelegenheid” als thema in politieke campagnes, kun je het woord werkloosheid zoeken in toespraken en vervolgens bepalen welke andere woorden of uitdrukkingen in de buurt staan (zoals economie, ongelijkheid of luiheid). Ten slotte analyseer je de betekenis van deze relaties om de intenties en doelen van verschillende campagnes beter begrijpen.

Aangezien inhoudsanalyses kunnen worden toegepast op veel soorten teksten, wordt dit type analyse ingezet voor veel stromingen (zoals marketing, mediastudies, antropologie, cognitieve wetenschappen, psychologie en sociaalwetenschappelijke disciplines).

Deze onderzoeken kunnen verschillende doelstellingen hebben:

  • Samenhang en patronen vinden in de manier waarop concepten worden gecommuniceerd.
  • De intenties van een individu, groep of instelling begrijpen.
  • Propaganda en vooroordelen in communicatie herkennen.
  • De gevolgen van communicatie analyseren, zoals de reacties van het publiek.

Voordelen van een inhoudsanalyse

Je kunt teksten en interacties analyseren zonder directe betrokkenheid van anderen (zoals de sprekers of ontvangers), dus je aanwezigheid als onderzoeker heeft geen invloed op de resultaten.

  • Transparant, repliceerbaar en reproduceerbaar

Als de analyse van goede kwaliteit is, wordt een systematische procedure gevolgd die makkelijk kan worden gerepliceerd of gereproduceerd door andere onderzoekers. Dit draagt bij aan de betrouwbaarheid van de resultaten.

  • Flexibel en goedkoop

Je kunt de analyse uitvoeren op elk moment en op iedere locatie. Bovendien is het onderzoek meestal niet duur, mits je toegang hebt tot de juiste bronnen (bijvoorbeeld een database).

Hoeveel fouten bevat jouw scriptie?

De taalexperts van Scribbr verbeteren gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden. Benieuwd wat er precies wordt verbeterd? Verschuif de cursor van links naar rechts!

Scriptie nakijken op taal

Nadelen van een inhoudsanalyse

    • Oppervlakkig

    Als je je richt op geïsoleerde woorden of zinsdelen, kan de analyse soms wat oppervlakkig zijn, omdat je geen rekening houdt met context, nuance en dubbelzinnige betekenissen.

    • Subjectief

    Een inhoudsanalyse gaat bijna altijd gepaard met een zekere mate van subjectiviteit, waardoor de betrouwbaarheid en validiteit van de resultaten negatief wordt beïnvloed.

    • Tijdrovend

    Het handmatig coderen van grote hoeveelheden tekst is zeer tijdrovend en het kan moeilijk zijn om dit proces te automatiseren.

    Hoe voer je een inhoudsanalyse uit?

    Een goede inhoudsanalyse begint met een duidelijke onderzoeksvraag.

    Voorbeeld: Onderzoeksvraag voor inhoudsanalyse
    Is er een verschil in de manier waarop de media jongere en oudere politici afschilderen in termen van betrouwbaarheid?

    Daarna volg je deze vijf stappen.

    1. Selecteer de teksten die je wilt analyseren

    Selecteer op basis van je onderzoeksvraag de teksten die je gaat analyseren. Hierbij moet je keuzes maken met betrekking tot:

    • Het medium (zoals kranten, toespraken of websites) en genre (zoals opiniestukken, politieke campagnetoespraken of marketingteksten).
    • De inclusiecriteria (bijvoorbeeld krantenartikelen waarin een bepaald evenement wordt genoemd, toespraken van een bepaalde politicus of websites die een specifiek product verkopen).
    • De afbakening in termen van datumbereik, locatie, et cetera.

    Als maar een klein aantal teksten aan je criteria voldoet, kun je ze allemaal analyseren. Als heel veel teksten geschikt zijn, kun je voor een steekproef kiezen.

    Voorbeeld: Teksten selecteren
    Om mediarepresentaties van jongere en oudere politici te onderzoeken, wil je nieuwsartikelen en opniestukken uit gedrukte kranten tussen 2018 – 2020 analyseren. Aangezien dit heel veel teksten zijn, kies je drie grote landelijke kranten en analyseer je alleen de maandag- en vrijdagedities.

    2. Definieer de onderzoekseenheden en -categorieën

    Vervolgens moet je bepalen op welk niveau je de gekozen teksten gaat analyseren. Dit betekent dat je keuzes moet maken met betrekking tot:

    • De meeteenheid of onderzoekseenheid voor het coderen. Zo kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om de frequentie van individuele woorden en zinsdelen te analyseren, maar het is ook mogelijk om te kijken naar de eigenschappen van de mensen die de tekst geschreven hebben, de kenmerken van de mensen die aan bod komen in de tekst, of de aanwezigheid en positionering van afbeeldingen.
    • De categorieën die je gebruikt om te coderen. Categorieën kunnen de vorm hebben van objectieve eigenschappen (zoals vrouw, tussen de 40 en 50 jaar oud, advocate, moeder), maar ook meer conceptueel of abstract van aard zijn (zoals loyaal, corrupt, conservatief, familiemens).
    Voorbeeld: Meeteenheden
    In dit geval zijn de meeteenheden (of onderzoekseenheden) de politici die in de artikelen voorkomen en de woorden en zinnen die worden gebruikt om ze te beschrijven. Vanwege je onderzoeksvraag categoriseer je op basis van leeftijd en het begrip betrouwbaarheid. Om meer gedetailleerde gegevens te verzamelen, codeer je ook voor andere categorieën, zoals de politieke partij en relatiestatus van elke genoemde politicus.

    3. Ontwikkel een protocol regels om te coderen

    Coderen draait om het groeperen en categoriseren van de eenheden. Vooral met meer conceptuele categorieën (zoals loyaal of betrouwbaar) is het belangrijk om een protocol met duidelijke regels op te stellen, zodat je kunt vastleggen wat wel en niet wordt opgenomen in een categorie. Zo zorg je ervoor dat alle teksten op dezelfde manier worden gecodeerd.

    Het protocol is vooral belangrijk als meerdere onderzoekers bij de analyse betrokken zijn, maar ook als je zelf alle tekst codeert draagt een protocol bij aan de transparantie, repliceerbaarheid en betrouwbaarheid van je onderzoek.

    Voorbeeld: Regels
    Voor de categorie “jonge politicus” bepaal je welke termen tot deze categorie worden gerekend (jongere, jonge, jeugdige, et cetera). Voor de categorie “betrouwbaar” bepaal je welke specifieke woorden of zinsdelen tot deze categorie behoren (bijvoorbeeld eerlijk, loyaal en betrouwbaar).

    4. Codeer de teksten op basis van het protocol

    Je doorloopt iedere tekst en noteert alle relevante gegevens in de juiste categorieën. Dit kan handmatig worden gedaan of met behulp van computerprogramma’s, zoals QSR NVivo, Atlas.ti en Diction. Computerprogramma’s kunnen het tellen en categoriseren van woorden en zinnen aanzienlijk versnellen.

    Voorbeeld: Coderen
    Op basis van je protocol onderzoek je ieder krantenartikel uit de steekproef. Je registreert de kenmerken van iedere genoemde politicus, samen met alle beschrijvende woorden en zinnen die gerelateerd zijn aan betrouwbaarheid.

    5. Analyseer de resultaten en formuleer conclusies

    Nadat je het coderen hebt afgerond, worden de verzamelde gegevens onderzocht om patronen vast te stellen. Zo kun je bijvoorbeeld statistische analyses uitvoeren om correlaties of trends aan te tonen. Je kunt ook een meer kwalitatieve beschouwing geven, waarbij je de betekenissen probeert te interpreteren. Ten slotte formuleer je conclusies over de maker van de tekst, de context en de doelgroep, zodat je je onderzoeksvraag kunt beantwoorden.

    Voorbeeld: Analyse en conclusies
    De resultaten laten zien dat woorden en zinnen die verband houden met betrouwbaarheid vaker werden gebruikt om een oudere politicus te beschrijven dan een jongere politicus. Op basis van deze resultaten concludeer je dat landelijke kranten oudere politici als betrouwbaarder presenteren dan jongere politici, en dat dit een effect kan hebben op de mening van lezers over jonge politici.
    Wat vind jij van dit artikel?
    Amy Luo

    Amy heeft een master in Kunstgeschiedenis en werkt sinds 2014 als een freelance schrijver en editor. Ze heeft de passie om mensen te helpen om duidelijk en effectief te communiceren.

    1 reactie

    Amy Luo
    Amy Luo (Scribbr Team)
    2 september 2021 om 13:35

    Bedankt voor het lezen! Ik hoop dat je er iets aan hebt gehad. Is er nog iets onduidelijk of ontbreekt er iets aan het artikel? Laat een opmerking achter, dan zal ik proberen je te antwoorden.

    Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

    Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.