Een introductie tot systematische steekproeven (systematic sampling)

Een systematische steekproef behoort tot de aselecte steekproefmethoden, waarbij onderzoekers systematisch leden van de populatie selecteren op basis van een vooraf bepaald interval. Zo kies je bijvoorbeeld ieder tiende lid van een steekproef.

Als de volgorde van participanten in de populatie willekeurig of semi-willekeurig is (bijvoorbeeld alfabetisch), kun je met deze methode een representatieve steekproef trekken om conclusies over de populatie te formuleren.

Wanneer gebruik je een systematische steekproef?

Een systematische steekproef gaat gepaard met veel voordelen van aselecte steekproefmethoden, maar is makkelijker uit te voeren dan de meeste andere aselecte methoden.

Je kunt een systematische steekproef gebruiken als je een lijst hebt van de gehele populatie, zoals bij een enkelvoudige aselecte steekproef, maar deze methode kun je ook gebruiken als je van tevoren geen lijst hebt van de volledige populatie.

Volgorde in de populatie

Als je een systematische steekproef trekt met een lijst van de populatie, is het essentieel om de volgorde waarin de leden van je populatie aan bod komen op de lijst goed te bekijken.

Als de leden van de populatie in oplopende of aflopende volgorde vermeld staan, kun je met een systematische steekproefmethode voor een redelijk representatieve steekproef zorgen, omdat deze participanten zal bevatten uit alle delen van de populatie (begin, midden en eind).

Stel dat je een steekproef trekt door systematisch mensen te kiezen van een lijst waarbij de participanten op volgorde van jong naar oud staan. Bij een systematische steekproef zal je steekproef uit kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen bestaan (het hele spectrum wordt bij je onderzoek betrokken). Als je in plaats daarvan een enkelvoudige aselecte steekproef trekt, kan het ook voorkomen dat je alleen jongere of alleen oudere personen selecteert.

Je kunt geen systematische steekproef gebruiken als je populatie cyclisch of periodiek is geordend, omdat je op die manier niet kunt garanderen dat je steekproef representatief is.

Voorbeeld I: Ongeschikte lijst
Je hebt een lijst van de populatie waarbij je om en om jongeren (even nummer) en ouderen (oneven nummer) aan bod laat komen. Je kiest ervoor om systematisch iedere 10de persoon te selecteren, waardoor je alleen jongeren in je steekproef krijgt (want 10 is een even nummer). Dit zou uiteraard niet representatief zijn voor de populatie.
Voorbeeld II: Ongeschikte lijst
Je trekt een steekproef op basis van een lijst met circa 1000 ziekenhuispatiënten. De lijst is opgedeeld in 50 afdelingen met ieder 20 patiënten. Voor iedere afdeling staan de participanten in volgorde van jong naar oud, waardoor je een lijst met 20 cycli krijgt.

Je kiest ervoor om systematisch iedere 20e persoon te kiezen. Aangezien de patiënten voor iedere afdeling op leeftijd gesorteerd zijn, bestaat je steekproef uit iedere oudste patiënt voor iedere afdeling. Dit zou niet representatief zijn voor de gehele ziekenhuispopulatie.

Systematische steekproef zonder lijst van de populatie

Je kunt een systematische steekproef gebruiken om het willekeurige karakter van een enkelvoudige aselecte steekproef na te bootsen, ook als je geen toegang hebt tot een volledige lijst van de populatie.

Voorbeeld: Systematische steekproef zonder lijst
Je bent de eigenaar van een winkelcentrum en je wilt onderzoeken hoe je de winkelervaring van klanten kunt verbeteren. Daarom vraag je een medewerker om bij de ingang van de winkel te staan en iedere 20e bezoeker die vertrekt een enquête te laten invullen (gedurende een week).

Hoewel je in dit geval geen volledige lijst van je klanten hebt, kan deze methode toch een representatieve steekproef opleveren, omdat de volgorde waarin ze naar het winkelcentrum komen willekeurig is.

Stap 1: Definieer de populatie

Net als bij andere steekproefmethoden, moet je beslissen welke populatie je wilt onderzoeken.

Bij systematische steekproeven kun je op twee manieren data verzamelen:

  • Je kunt je steekproef van tevoren samenstellen op basis van een lijst en vervolgens de geselecteerde participanten benaderen om de gegevens te verzamelen (bijvoorbeeld iedere tiende klant van een lijst met al je klanten).
  • Je kunt bij gebrek aan een lijst ieder zoveelste lid van je doelgroep benaderen om te vragen of ze willen deelnemen aan je onderzoek (bijvoorbeeld iedere tiende klant die tijdens je onderzoek je winkel betreedt).

Steekproef met behulp van een lijst

Zorg ervoor dat je lijst de volledige populatie bevat en dat de leden van je populatie niet in een periodieke of cyclische volgorde staan. In het ideale geval is de volgorde op de lijst (semi-)willekeurig, zodat je het willekeurige karakter van aselecte steekproefmethoden nabootst. Dit verhoogt de validiteit van je resultaten.

Voorbeeld: Een lijst van de populatie
Bij het onderzoek naar de klanttevredenheid over je winkelcentrum, vormen de klanten de doelgroep of populatie. Je kunt ervoor kiezen om een lijst op te stellen van alle klanten die je winkel de afgelopen week hebben bezocht.

Het is heel moeilijk (en misschien zelfs onmogelijk) om zo’n lijst te maken. Je zou ervoor kunnen kiezen om de lijst te maken op basis van bonnen, maar dan zou je niet-kopende klanten uitsluiten van deelname, waardoor je resultaten vertekend raken.

Ter plekke een steekproef samenstellen

Als je vooraf geen toegang hebt tot een lijst, maar je wel in staat bent om de populatie fysiek te observeren, kun je op het moment van de dataverzameling ook een systematische steekproef gebruiken om participanten te selecteren.

Zorg er in dat geval voor dat je met de timing en locatie van de steekproef de volledige populatie de kans geeft om deel te nemen, om een vertekening (bias) in de resultaten te voorkomen.

Voorbeeld: Ter plekke een steekproef samenstellen
Aangezien je geen volledige lijst met klanten kon samenstellen, kies je ervoor om in plaats daarvan iedere 20e klant die de winkel verlaat te benaderen met een enquête. Hierbij vraag je zowel de mensen die wel iets hebben gekocht als de mensen die niets hebben gekocht om mee te doen.

Je besluit de hele week bij de uitgang van het winkelcentrum te staan, om de representativiteit van de steekproef te waarborgen. Verschillende soorten klanten komen namelijk op verschillende dagen en tijdstippen naar het winkelcentrum. Zo winkelen scholieren en werkenden waarschijnlijk alleen in de avond of in het weekend, terwijl thuisblijvende ouders en gepensioneerden wellicht overdag komen winkelen.

Stap 2: Bepaal de steekproefgrootte en het interval

Voordat je het steekproefinterval (sampling interval) kiest waarmee je mensen selecteert, moet je eerst de benodigde steekproefgrootte bepalen. Dit kun je op verschillende manieren doen, maar het is het makkelijkste om een steekproefcalculator te gebruiken. Hiervoor heb je de volgende gegevens nodig:

  • De gewenste foutmarge
  • Het gewenste betrouwbaarheidsniveau
  • Een schatting van de populatiegrootte
  • Een schatting van de standaarddeviatie voor variabelen die je gaat meten

Als de steekproefgrootte bekend is, kun je het interval (k) berekenen door de geschatte populatieomvang te delen door de steekproefomvang.

Voorbeeld: Steekproefgrootte en interval
Hoewel je van tevoren niet precies weet hoeveel mensen het winkelcentrum zullen bezoeken, kun je de totale populatie schatten door het gemiddelde aantal bezoekers van de afgelopen weken te berekenen.

Je schat dat wekelijks circa 7500 mensen je winkelcentrum bezoeken. Dit betekent dat de ideale steekproefomvang 366 klanten is. Je steekproefinterval k is dus gelijk aan 7500/366 = 20,49, wat je afrondt op 20.

Stap 3: Selecteer participanten en verzamel data

Als je al een lijst van de populatie hebt, kies je willekeurig een startpunt op de lijst en selecteer je daarna elk zoveelste lid van de populatie om in de steekproef op te nemen.

Als je geen lijst hebt, kies je ieder zoveelste lid van de populatie voor je steekproef, terwijl je de dataverzameling al gestart bent. Als je op straat een onderzoek uitvoert, kies je bijvoorbeeld iedere tiende persoon die langsloopt.

Net als bij enkelvoudige aselecte steekproeven moet je proberen ervoor te zorgen dat iedere persoon die je hebt geselecteerd voor de steekproef daadwerkelijk deelneemt aan het onderzoek (dus dat mensen geen nee zeggen). Als degenen die niet willen meedoen hiervoor een specifieke reden hebben die verband houdt met de variabelen waarvoor je informatie verzamelt, kan dit de resultaten vertekenen.

Voorbeeld: Dataverzameling
Je vraagt een medewerker om bij de deur te staan ​​en vraagt elke 20e klant die vertrekt om een enquête in te vullen. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk gevraagde klanten deelnemen, omdat je anders het risico loopt dat de steekproef niet representatief is.

Mensen met een hele positieve of juist een hele negatieve mening over de winkel kunnen bijvoorbeeld eerder bereid zijn om deel te nemen dan de klanten met een meer gematigde mening, waardoor de resultaten van je enquête vertekend raken.

Veelgestelde vragen

Wat is een systematische steekproef (systematic sampling)?

Een systematische steekproef (systematic sampling) is een aselecte steekproefmethode waarbij onderzoekers leden van de populatie selecteren op basis van een regelmatig interval. Zo kunnen ze bijvoorbeeld iedere 20e persoon op een lijst van de populatie selecteren.

Als de volgorde van participanten op de lijst willekeurig is, kun je hiermee het willekeurige karakter van een enkelvoudige aselecte steekproef nabootsen. Dit draagt bij aan de validiteit van je resultaten.

Wat is een enkelvoudige aselecte steekproef (simple random sampling)?

Een enkelvoudige aselecte steekproef (simple random sampling) is de eenvoudigste versie van een aselecte steekproef. De onderzoeker kiest willekeurig participanten uit een populatie om een steekproef te vormen. Ieder lid van de populatie heeft een even grote kans om in de steekproef te belanden. Vervolgens vindt de dataverzameling plaats.

Je kunt bijvoorbeeld willekeurig participanten kiezen door een random number generator te gebruiken.

Wat is een sampling bias?

Een sampling bias treedt op als bepaalde individuen uit een populatie een grotere kans hebben om in de steekproef te worden opgenomen dan andere individuen uit die populatie.

Wat vind jij van dit artikel?
Lauren Thomas

Lauren heeft een bachelor in Economie en Politicologie en is momenteel bezig met de afronding van haar master Economie. Ze is altijd onderweg en heeft in vijf steden in de VS en Frankrijk gewoond. Ze is blij met een baan die haar overal volgt.

1 reactie

Lauren Thomas
Lauren Thomas (Scribbr Team)
2 september 2021 om 18:27

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Is er nog iets onduidelijk? Ik doe mijn best om vragen en opmerkingen te beantwoorden. :)

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.