Een introductie tot discoursanalyse (discourse analysis)

Discoursanalyse wordt gebruikt om geschreven of gesproken taal te onderzoeken in relatie tot de sociale context. Het doel is om te begrijpen hoe taal wordt gebruikt in het dagelijks leven.

Als je een discourse-analyse uitvoert, focus je bijvoorbeeld op:

  • Het doel van verschillende soorten taal;
  • Culturele conventies met betrekking tot communicatie;
  • Hoe normen, waarden en aannames worden gecommuniceerd;
  • Hoe taalgebruik in verband staat met de sociale, politieke en historische context.

Discoursanalyse is een veelvoorkomende kwalitatieve onderzoeksmethode en wordt vooral gebruikt in de geesteswetenschappen en sociale wetenschappen (zoals taalkunde, antropologie en psychologie).

Waarvoor wordt discoursanalyse gebruikt?

Als je een discoursanalyse uitvoert, onderzoek je dus hoe taal functioneert en hoe betekenis kan worden gecreëerd in verschillende sociale contexten. Je kunt de analyse toepassen op alle vormen van geschreven of gesproken taal, maar ook op non-verbale aspecten van taal (zoals de toon en gebaren).

Je kunt bijvoorbeeld de volgende materialen gebruiken voor je discoursanalyse:

  • Boeken, kranten en tijdschriften
  • Brochures, pamfletten en advertenties
  • Zakelijke documenten of overheidsdocumenten
  • Websites, forums, socialemediaposts en -reacties
  • Interviews en gesprekken

Door de verschillende soorten discours te analyseren, proberen onderzoekers inzicht te krijgen in sociale groepen en hun communicatiewijzen.

Hoe verschilt discoursanalyse van andere methoden?

De meeste taalkundige benaderingen focussen op de regels die ten grondslag liggen aan een taal, terwijl je bij discoursanalyse focust op de contextuele betekenis van taal.

Je let hierbij op de sociale aspecten van communicatie en de manieren waarop mensen taal gebruiken om bepaalde doelen te bereiken (zoals vertrouwen winnen, twijfel creëren, emoties opwekken en conflicten oplossen).

Bij andere taalkundige onderzoeksmethoden focus je vaak op kleine taaleenheden, zoals klanken, woorden of zinsdelen. Bij discoursanalyse besteed je vaak meer aandacht aan grotere eenheden, zoals een geheel gesprek of een verzameling teksten. De bronnen kunnen op meerdere niveaus worden geanalyseerd.

Discoursanalyse
Niveau van communicatie Wat wordt geanalyseerd?
Woordenschat Woorden en zinsdelen kunnen worden geanalyseerd om de aard van de inhoud vast te stellen.
Grammatica De manier waarop zinnen zijn opgebouwd (werkwoordstijden, actief versus passief, het gebruik van de gebiedende wijs of vraagstellingen) kan inzicht geven in de betekenis.
Structuur De structuur van een tekst kan worden geanalyseerd om te onderzoeken hoe nadruk wordt gegeven aan een tekst of hoe een narratief wordt opgebouwd.
Genre Teksten kunnen worden onderzocht in relatie tot de conventies en communicatiedoelen die bij het specifieke genre horen (zoals bij politieke toespraken of krantenartikelen).
Non-verbale communicatie Non-verbale aspecten van spraak (zoals toon, pauzes, gebaren en stopwoordjes) kunnen iets zeggen over de intenties, meningen en emoties van de spreker.
Gedrag De interactie tussen mensen tijdens een gesprek, zoals beurtneming en onderbrekingen, kunnen iets zeggen over sociale conventies en sociale rollen.

Hoe voer je een discoursanalyse uit?

Een discoursanalyse is een kwalitatieve methode om teksten te analyseren en is minder systematisch dan veel andere soorten analyses (zoals inhoudsanalyses). Je interpreteert de tekstuele elementen op basis van het materiaal zelf en aan de hand van contextuele kennis.

Er zijn veel benaderingen en technieken om een discoursanalyse uit te voeren, maar de onderstaande stappen kunnen je sturen in het proces.

Stap 1: Formuleer de onderzoeksvraag en selecteer je materiaal

Voor een discoursanalyse heb je allereerst een goed afgebakende onderzoeksvraag nodig. Als je deze hebt geformuleerd, kun je materiaal verzamelen om de vraag mee te beantwoorden.

Discoursanalyses kunnen worden ingezet voor grote hoeveelheden materiaal, maar ook voor kleinere steekproeven. De benodigde hoeveelheid materiaal is onder andere afhankelijk van je doelen en van de hoeveel tijd die je hebt.

Je wilt onderzoeken hoe een transitie van dictatorschap naar democratie invloed heeft gehad op de manier waarop bedrijven retoriek gebruiken in advertenties Je besluit om de missies en het marketingmateriaal van de tien grootste bedrijven (uit de vijf jaar voor en na de politieke transitie) te onderzoeken.

Stap 2: Verzamel informatie en theorieën over de context

Vervolgens moet je vaststellen in welke sociale en historische context het materiaal is geproduceerd. Probeer feitelijke informatie te verzamelen over wanneer en waar het materiaal is ontworpen, wie de auteur is, wie het gepubliceerd heeft en wie de bedoelde ontvanger was.

Naast deze meer contextuele analyse kun je ook een literatuurstudie over dit onderwerp uitvoeren om een theoretisch kader op te stellen voor je analyse.

Je verzamelt feitelijke informatie over politieke en historische gebeurtenissen die in verband staan met het land en de bedrijven die je onderzoekt. Bovendien verdiep je je in theorieën over politieke transities en de relatie tussen de overheid en bedrijven.

Stap 3: Analyseer het materiaal om thema’s en patronen vast te stellen

Voor deze stap besteed je aandacht aan verschillende aspecten van het materiaal, zoals woorden, zinnen, alinea’s en de algehele structuur. Die aspecten verbind je met thema’s, eigenschappen en patronen die relevant zijn voor je onderzoeksvraag.

Je analyseert het geselecteerde materiaal door te kijken naar woorden of zinsdelen die verwijzen naar democratische of autoritaire politieke ideologieën, zoals meningen over autoriteit en vrijheid.

Stap 4: Bekijk je resultaten en trek conclusies

Als je bepaalde eigenschappen hebt toegekend aan (delen van) het materiaal, kun je kritisch naar je resultaten kijken om de functie en betekenis van de gebruikte taal te onderzoeken. Hierbij probeer je je analyse in het licht van de door jou onderzochte context te zien en trek je conclusies om je onderzoeksvraag te beantwoorden.

Je analyse laat zien dat het materiaal dat werd gepubliceerd voordat de politieke transitie plaatsvond nadruk legt op de kwaliteit en noodzakelijkheid van de aangeboden producten en diensten. Het materiaal dat na de transitie is gepubliceerd focust meer op de normen, waarden en behoeften van de gebruiker. Je vergelijkt de resultaten van je discoursanalyse met de resultaten van je contextuele analyse en concludeert dat de politieke transitie de manier waarop bedrijven retoriek gebruiken in advertenties heeft veranderd.
Wat vind jij van dit artikel?
Amy Luo

Amy heeft een master in Kunstgeschiedenis en werkt sinds 2014 als een freelance schrijver en editor. Ze heeft de passie om mensen te helpen om duidelijk en effectief te communiceren.

1 reactie

Amy Luo
Amy Luo (Scribbr Team)
4 augustus 2021 om 19:33

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Is er nog iets onduidelijk? Ik doe mijn best om vragen en opmerkingen te beantwoorden. :)

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.