Sluit je scriptie af met een goede conclusie

Je sluit je scriptie af met een conclusie. In de conclusie beantwoord je de centrale onderzoeksvraag of bevestig of ontkracht je jouw hypothese op basis van de resultaten van je onderzoek.

Een conclusie is meestal 200 tot 400 woorden lang, maar afhankelijk van de lengte van je scriptie kan je conclusie ook langer zijn.

Je mag in je conclusie alleen puur observeren en nog geen resultaten interpreteren. Het interpreteren van de resultaten komt pas aan bod in de discussie, tenzij je de discussie moet opnemen in je conclusie. Dan kun je voor dit discussieonderdeel een aparte paragraaf gebruiken.

Bekijk een voorbeeld van de conclusie

Inhoud van een conclusie

Het doel van een conclusie is om je centrale onderzoeksvraag te beantwoorden. Begin daarom je conclusie met het herhalen van deze onderzoeksvraag.

Vervolgens presenteer je de deelconclusies die je trekt op basis van de resultaten van je onderzoek waarmee je een antwoord hebt gegeven op je deelvragen. Gebruik hierbij alleen de belangrijkste resultaten die relevant zijn om je hoofdvraag te beantwoorden.

Tot slot beantwoord je op basis van jouw onderzoek de hoofdvraag. Leg daarbij duidelijk uit hoe je tot deze conclusie bent gekomen. Verwerk niet letterlijk de vraag en daaronder het antwoord, maar werk beschrijvend. Oftewel, verwerk jouw antwoord en daarmee belangrijkste conclusie in een lopende tekst.

Eindig je conclusie met een krachtige slotzin waarin je een laatste keer kort samenvat wat het antwoord op je hoofdvraag was of dat de hypothese juist of onjuist was.

Voorbeeld krachtige slotzin
Uit dit onderzoek is dus gebleken dat witte muizen onder omstandigheid G zoals verwacht gevoeliger zijn voor X dan grijze muizen.
De onderzoeker heeft om die reden deze conclusie getrokken.

Antwoord geven op de onderzoeksvraag of hypothese

Geef in je conclusie een duidelijk antwoord op je hoofdvraag of geef aan of je hypothese overeind blijft staan. Je schrijft dit antwoord of deze bevestiging/ontkrachting:

  1. in de eerste paragraaf of alinea nadat je de hoofdvraag of -hypothese hebt herhaald,
  2. in de laatste paragraaf van je conclusie.

Als je kiest voor optie nummer 1, moet je in de volgende paragrafen van je conclusie dit antwoord onderbouwen op basis van je onderzoeksresultaten. Kies je daarentegen voor optie nummer 2, dan presenteer je eerst de bevindingen die tot het antwoord leiden. Deze bevindingen onderbouwen het antwoord op je hoofdvraag dat je in de laatste paragraaf duidelijk formuleert.

Denk eraan om je conclusie beschrijvend weer te geven. Presenteer dus niet simpelweg de vraag en daaronder het antwoord.

Voorbeeld antwoord op je onderzoeksvraag en hypothese
Onderzoeksvraag: Welke factoren spelen een rol bij de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis?
Antwoord: Uit dit onderzoek is gebleken dat factor G en F een rol spelen bij de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis, maar factor Z en Y niet.

Hypothese 1: Factor G en F spelen een positieve rol bij de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis.
Hypothese 2: Factor Z en Y spelen een positieve rol bij de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis.
Bevestiging:
 Dit onderzoek heeft uitgewezen dat de hypothese dat factor G en F een positieve invloed hebben op de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis correct is.
Ontkrachting: Deze studie ontkracht de hypothese dat factor Z en Y een positieve rol spelen bij de ontwikkeling van X bij kinderen met een cognitieve stoornis. Factor Z heeft geen invloed hierop, omdat…

Do’s en don’ts in je conclusie

Do’s Don’ts
Pure observaties beschrijven Informatie of resultaten interpreteren
Conclusies trekken over eerder beschreven resultaten en data Nieuwe informatie presenteren
De belangrijkste resultaten beschrijven Alle resultaten inclusief irrelevante resultaten beschrijven
Geen voorbeelden geven, maar alleen belangrijke feiten Voorbeelden gebruiken
Informatie in een nieuwe formulering presenteren Tekst kopiëren en plakken uit andere hoofdstukken
Conclusies trekken op basis van de verkregen informatie De verkregen informatie samenvatten
Voorbeelden van do’s en don’ts
Pure observatie: Tien respondenten waren het eens met de stelling dat leraren in functie een pak zouden moeten dragen om professioneler over te komen en zes waren het ermee oneens. Dit betekent dat het merendeel van de respondenten, die groep X vertegenwoordigen, het eens zijn met de stelling.
Interpretatie: Tien respondenten waren het eens met de stelling dat leraren in functie een pak zouden moeten dragen om professioneler over te komen en zes waren het ermee oneens. Hieruit kan opgemaakt worden dat tien mensen van mening zijn dat leraren die geen pak dragen onprofessioneel zijn en niet goed kunnen lesgeven. De zes personen die het oneens waren met de stelling zouden een leraar in een korte broek daarentegen ook als een professionele leraar beschouwen.

Conclusies over eerder beschreven informatie: Zoals uit het veldonderzoek is gebleken, hebben veel bankmedewerkers meer dan twee keer in hun carrière (van drie jaar of langer) een foutieve calculatie in het systeem ingevoerd.
Nieuwe informatie presenteren: Wat nog niet eerder in dit onderzoek aangegeven is, is dat de geobserveerde politieagenten allen niet bewapend waren. Daarom…

Belangrijkste resultaten beschrijven: De meest belangrijke bevinding in dit onderzoek is dat de Etüden van J.J.F. Dotsauer geschreven waren in dezelfde periode dat zijn vrouw hoogzwanger was. Hieruit kan opgemaakt worden dat…
Te veel resultaten beschrijven: Uit dit onderzoek is gebleken dat de Etüden van J.J.F. Dotsauer een grote impact hadden op de koning van Frankrijk. Hij heeft hierover aangegeven dat zijn Etüden hem ontroerden. Ook de gouverneur van Aldenburg heeft zijn lof uitgedrukt. Daarnaast is het een interessant gegeven dat zijn vrouw in de tijd dat hij de Etüden schreef, hoogzwanger was. Zij was afkomstig uit een arm gezin uit Trudenbrough…

Alleen belangrijke feiten presenteren: Verschillende ondernemingen hebben in 2018 gebruikgemaakt van de vrijgekomen subsidie.
Voorbeelden gebruiken: Verschillende ondernemingen hebben destijds gebruikgemaakt van de vrijgekomen subsidie. Onderneming X en Y hebben in 2018 deze subsidie bijvoorbeeld al aangevraagd.

Informatie herformuleren:
Zin uit resultaten: Uit de F-test bleek dat factor Z hetzelfde effect heeft op de omzetgroei als factor C.
Hergeformuleerde zin in de conclusie: Factor Z heeft immers hetzelfde effect op de omzetgroei als factor C, zoals bleek uit de F-test.

Conclusie trekken: Doordat persoon X niet reageerde op zowel de piepjes met een lage frequentie als met een hoge frequentie, kan geconcludeerd worden dat persoon X functioneel doof is.
Samenvatten: Uit het onderzoek bleek dat persoon X niet reageerde op de piepjes met een lage frequentie en ook niet op piepjes met een hoge frequentie.

Lengte van de conclusie

Je kunt als regel aanhouden dat je conclusie niet langer moet zijn dan 200 tot 400 woorden (één A4). Echter, dit is ook afhankelijk van jouw specifieke studierichtlijnen en van de lengte van jouw scriptie.

Lukt het je niet om je conclusie op één A4 op te schrijven? Zorg er dan voor dat je conclusie in verhouding tot de rest van je scriptie maximaal 5% van je tekst uitmaakt. Dit betekent dat als jouw scriptie 5000 woorden telt, je conclusie maximaal 250 woorden lang mag zijn. Is je scriptie 12.000 woorden lang, dan schrijf je maximaal 600 woorden.

Werkwoordstijden in je conclusie

In de conclusie gebruik je de onvoltooid tegenwoordige tijd als je feiten presenteert en de voltooid tegenwoordige tijd als je verwijst naar het onderzoek dat je hebt gedaan.

Voorbeeld werkwoordstijden
Feiten in de onvoltooid tegenwoordige tijd: Bedrijf X heeft momenteel geen heldere visie en missie. Het bedrijf maakt tevens niet effectief gebruik van social media om producten te verkopen.

Over jouw onderzoek in de voltooid tegenwoordige tijd: In dit onderzoek is gekeken of bedrijf X wel over een heldere visie en missie beschikt. […] Uit de resultaten is gebleken dat bedrijf X… […] De onderzoeker heeft tevens geanalyseerd wanneer…

Discussie en aanbevelingen in, na of voor je conclusie

Zodra je de conclusie hebt afgerond, kun je de discussie schrijven. In de discussie kun je de resultaten interpreteren, bespreek je beperkingen van je onderzoek en geef je aanbevelingen voor vervolgonderzoek. Hierna kun je de aanbevelingen die uit je onderzoek volgen opschrijven in een apart hoofdstuk.

Mocht jouw studie van je verlangen dat je een discussie of zelfs aanbevelingen opneemt in je conclusie, creëer dan een gecombineerd hoofdstuk (Conclusie en discussie of Conclusie en aanbevelingen) met twee aparte paragrafen. Zo kun je het overzicht bewaren en blijft de structuur duidelijk voor je lezer.

Het is mogelijk dat je jouw discussie moet plaatsen vóór je conclusie. Je aanbevelingen daarentegen volgen altijd na de conclusie en, indien aanwezig, na de discussie.

Voorbeeld conclusie

In dit onderzoek is gezocht naar een antwoord op de vraag: ‘Hoe kan een succesvolle marketingcampagne voor online fotoprintbedrijven worden ingericht op social media?’ Hiervoor is een kwantitatief onderzoek uitgevoerd naar huidige printbedrijfadvertenties en hun effecten.

Uit de resultaten naar de huidige advertenties is gebleken dat printbedrijven het meeste succes boeken met advertenties op Twitter die gericht zijn op personen die de hashtag ‘foto’ hebben toegevoegd aan een bericht. Echter, deze advertenties zijn alleen succesvol onder personen in de leeftijdscategorie van 30 tot 45. Hierbij hebben vooral de foto’s met baby’s en kleine kinderen (tot 4 jaar) een hoge successcore. Wanneer een printbedrijf zich richt op Twitter, kan het zich het beste richten op deze groep mensen met advertenties met foto’s met baby’s en jongere kinderen.

Jongeren zijn minder ontvankelijk voor dergelijke Twitteradvertenties. Zo is gebleken dat Instagram het beste socialmediakanaal is om jongeren te bereiken en aan te sporen om de websites van fotoprintbedrijven te bezoeken. Deze bezoeken leiden alleen in 82% van de gevallen niet tot aankopen. Daarnaast is een Instagramaccount bijhouden tijdsintensief. Om deze reden is het geen goede strategie voor printbedrijven om zich te richten op jongeren met een Instagramaccount.

De resultaten hebben tot slot uitgewezen dat personen in de leeftijdscategorie 45+ het beste reageren op Facebookadvertenties met foto’s van gezinnen (een klikrespons van 54%) en verre reizen (een klikrespons van 33%). Deze personen nemen bovendien de meeste producten af bij de online fotoprintbedrijven.

Uit dit kwantitatieve onderzoek is gebleken dat een succesvolle marketingcampagne voor online fotoprintbedrijven op social media opgezet dient te worden op Twitter en Facebook. Hierbij kunnen het beste advertenties met baby’s en jongere kinderen worden ingezet op Twitter, gericht op berichten met de hashtag ‘foto’ en op de leeftijdscategorie 30 tot 45. Voor Facebook dienen de advertenties foto’s te tonen van gezinnen en verre reizen, die direct gericht moeten worden op personen in de leeftijdscategorie 45+.

Checklist: Conclusie

0 / 10

Goed bezig!

Je conclusie zit nu in ieder geval goed in elkaar. Gebruik ook de andere checklists om je scriptie nog beter te maken.

Alle checklisten bekijken Terug naar conclusie checklist

* Het gebruik van de ik-vorm is vaak foutief en bij veel opleidingen verboden, maar wordt ook door sommige opleidingen geaccepteerd. Ga na hoe jouw opleiding hierin staat voordat je de ik-vorm gebruikt. Wij raden het in ieder geval af om de ik-vorm op andere plekken dan in het voorwoord te gebruiken.

Scriptie nakijken

Er is niets vervelender dan dat je klaar bent met je scriptie, deze hebt ingeleverd en dan als feedback krijgt dat er nog taalfouten in staan. Niet zo gek, als je zo lang naar je scriptie hebt gekeken. Dan zie je deze fouten niet meer.

Laat daarom je scriptie nakijken door de taalkundigen van Scribbr. Al meer dan 25.000 studenten hebben hun scriptie na laten kijken en zij beoordelen de nakijkdienst gemiddeld met een 9.8.

Veelgestelde vragen over de conclusie

Hoe weet ik dat ik niet aan het samenvatten ben in mijn conclusie?

Stel jezelf de volgende vragen om te evalueren of je conclusies trekt of aan het samenvatten bent.

  • Geef je duidelijk antwoord op je hoofd- en deelvragen (deelconclusies) inclusief onderbouwing?
    • Top! Dit is een conclusie.
  • Geef je aan welke resultaten je hebt gevonden en leg je nog eens uit hoe je hiertoe gekomen bent?
    • Pas op! Het lijkt erop alsof je aan het samenvatten bent.
Wat doe ik als mijn resultaten niet valide en betrouwbaar zijn?

Als je onderzoek niet valide en betrouwbaar blijkt te zijn of je resultaten eigenlijk tot niets hebben geleid, kun je hier nog steeds een conclusie over trekken. Zo kun je concluderen dat je met jouw onderzoeksmethoden hierover geen valide conclusie kunt trekken of kun je aangeven dat deze resultaten geen direct antwoord geven op je hoofdvraag.

Op basis van deze informatie weten studenten voor vervolgonderzoek dat ze het op een andere manier moeten aanpakken! Zo heb je nog steeds bijgedragen aan de bestaande kennis.

Mag ik mijn conclusie generaliseren?

Of je jouw conclusie kan generaliseren, is afhankelijk van het soort onderzoek dat je hebt gedaan. Wanneer bijvoorbeeld na 7 interviews steeds dezelfde antwoorden gegeven worden (verzadiging), kun je stellen dat de antwoorden hetzelfde zouden zijn als je nog eens 10 personen van dezelfde onderzoeksgroep zou interviewen. In dat geval mag je jouw bevindingen over die specifieke onderzoekspopulatie generaliseren.

Bij kwantitatief onderzoek is het van belang dat je voldoende personen ondervraagt. Gebruik een steekproefcalculator om erachter te komen hoe groot jouw steekproef moet zijn. Zo moet je minstens 278 enquêtes afnemen wanneer je een uitspraak over een populatie van 1000 personen wilt generaliseren.

Mag ik mijn deelvragen herhalen in de conclusie?

Je mag je deelvragen niet letterlijk herhalen in de conclusie, omdat je conclusie dan lang en onoverzichtelijk wordt. In dit hoofdstuk richt je je voornamelijk op de hoofdvraag. Eventueel kun je kort verwijzen naar de antwoorden op de deelvragen.

Je deelvragen beantwoord je (afhankelijk van je onderzoeksmethode) in het theoretisch kader of in de resultatensectie.

Wat vind jij van dit artikel?
Lou Benders

Lou was Scribbrs Product- en Kwaliteitsmanager tot ze naar Italië verhuisde voor de liefde en het lekkere weer. Nu werkt ze op afstand aan Scribbrs diensten en aan handige artikelen over academische teksten.

8 reacties

Ilse
19 mei 2021 om 17:16

Beste,

In de conclusie, moet daar gebruik gemaakt worden van bronvermelding?

Groetjes,
Ilse

Beantwoorden

Julia Merkus
Julia Merkus (Scribbr Team)
19 mei 2021 om 17:19

Hoi Ilse,

Het komt niet heel vaak voor dat je in je conclusie nog bronnen aanhaalt (in ieder geval geen nieuwe, omdat de conclusie geen nieuwe informatie mag bevatten), maar als je toch over het werk of ideeën van anderen spreekt, dan voeg je inderdaad nog bronvermeldingen toe! :)

Beantwoorden

Anne
27 april 2021 om 16:49

Verwijs je in je conclusie naar de grafieken en tabellen uit het resultaten hoofdstuk? Ik hoor graag het antwoord!

Beantwoorden

Julia Merkus
Julia Merkus (Scribbr Team)
28 april 2021 om 11:06

Hoi Anne,

In principe hoef je niet opnieuw naar grafieken en tabellen te verwijzen in je conclusie. Je vat daar alleen het antwoord op de hoofdvraag samen. Overigens is het niet fout om naar eerdere grafieken en tabellen te verwijzen. Als die verwijzingen relevant zijn voor de beantwoording van jouw vraag, kun je dat gewoon doen! :)

Beantwoorden

Jip
9 juni 2020 om 04:34

Hallo Scribber-team,

Beantwoord je in je conclusies je theoretische deelvragen? Of maak je een link met de theorie tijdens het schrijven van je conclusies? Of leg je de link tussen de theorie met je empirische deelvragen tijdens het schrijven van de conclusies?

Alvast bedankt!

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr Team)
10 juni 2020 om 14:49

Hoi Jip,

In je theoretisch kader en resultaten hoofdstuk beschrijf je de resultaten van respectievelijk de theoretische en empirische deelvragen al kort.
In je conclusie ga je de belangrijke resultaten tonen en trek je hier (vaak met behulp van verbanden) conclusies uit.

Succes!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Dorien
13 mei 2020 om 17:08

Hallo !

Schrijf je de conclussie beginnend op een nieuwe pagina of volgt dit gewoon verder op de vorige paragraaf?

Dankje !

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr Team)
14 mei 2020 om 11:55

Hoi Dorien,

In een scriptie is de conclusie een apart hoofdstuk (soms samengevoegd met de discussie). Dan begin je dus op een nieuwe pagina.
Echter, schrijf je een paper/essay van bijvoorbeeld 3 pagina's, dan kan de conclusie gewoon de laatste paragraaf zijn.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.