Mediërende en modererende variabelen: Het verschil

Een mediërende variabele (ook mediatievariabele of mediatorvariabele genoemd) verklaart op welke manier twee variabelen gerelateerd zijn, terwijl een modererende variabele (ook moderatievariabele of moderatorvariabele genoemd) de sterkte en richting van die relatie beïnvloedt.

Door deze extra variabelen op te nemen in je onderzoek, kijk je verder dan de simpele relatie tussen twee variabelen, zodat je een vollediger beeld krijgt van de werkelijke situatie. Het is vooral van belang om deze variabelen te bestuderen als je complexe correlaties of causale verbanden onderzoekt.

Wat is het verschil tussen een mediator en moderator?

Je kunt een mediator zien als een tussenstap voor twee variabelen. Slaapkwaliteit (een onafhankelijke variabele) kan bijvoorbeeld van invloed zijn op academische prestaties (een afhankelijke variabele) via de mediërende variabele alertheid. Bij een mediërende relatie kun je een pijl trekken van een onafhankelijke variabele naar de mediator en vervolgens van de mediator naar de afhankelijke variabele.

Daarentegen beïnvloedt een moderator zelf de relatie tussen twee variabelen, waardoor de richting of kracht van het verband verandert. Zo kan iemands mentale gezondheid de relatie tussen slaapkwaliteit en academische prestaties beïnvloeden. De relatie kan bijvoorbeeld sterker zijn voor mensen die problemen ervaren met hun mentale gezondheid dan voor mensen die deze problemen niet ervaren.

In een modererende relatie kun je een pijl trekken van de moderator naar de relatie tussen een onafhankelijke en afhankelijke variabele.

Mediërende en modererende variabelen

Mediërende variabelen

Een mediërende variabele laat zien hoe of waarom een bepaalde onafhankelijke variabele invloed uitoefent op een afhankelijke variabele.

Een mediërende variabele:

  • wordt veroorzaakt door een onafhankelijke variabele;
  • beïnvloedt een afhankelijke variabele;
  • zorgt voor een sterkere correlatie tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele.

    Bij een mediatie-analyse kun je op statistische wijze toetsen of een variabele mediërend is door een lineaire regressieanalyse of ANOVA uit te voeren.

    Bij een complete of volledige mediatie (full mediation) kan een mediërende variabele de relatie tussen een onafhankelijke en afhankelijke variabele volledig verklaren. Zonder de mediërende variabele in het conceptueel model is er geen relatie.

    Bij een gedeeltelijke of partiële mediatie (partial mediation) bestaat er ook een statistische relatie tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele als je de mediërende variabele uit het conceptueel model verwijdert. De mediërende variabele kan de relatie slechts gedeeltelijk verklaren.

    Voorbeeld: Mediërende variabele
    In een onderzoek naar de relatie tussen sociaaleconomische status en leesvaardigheid bij kinderen verwacht je dat het opleidingsniveau van de ouders een mediërende variabele is. Dit betekent dat de sociaaleconomische status de leesvaardigheid voornamelijk beïnvloedt vanwege de invloed op het opleidingsniveau van de ouders.

    Voorbeeld van Mediërende variabele

    Voor dit onderzoek maak je gebruik van een beschrijvend of descriptief onderzoeksdesign. Je verzamelt eerst data voor alle variabelen en vervolgens voer je statistische analyses uit om te controleren of:

    • sociaaleconomische status het opleidingsniveau van de ouders voorspelt;
    • het opleidingsniveau van de ouders de leesvaardigheid van het kind voorspelt;
    • de correlatie tussen sociaaleconomische status en de leesvaardigheid van kinderen sterker is als je in het model rekening houdt met het opleidingsniveau van de ouders.

    Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

    Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

    • Academisch taalgebruik
    • Onduidelijke zinnen
    • Grammaticale fouten
    • Interpunctie
    • Verboden woorden

    Bekijk het voorbeeld

    Modererende variabelen

    Een moderator beïnvloedt de sterkte, richting of aanwezigheid van een relatie tussen variabelen. Dit type variabele laat zien voor wie, wanneer of onder welke omstandigheden een relatie standhoudt.

    Modererende variabelen helpen je om de externe validiteit van je onderzoek te bepalen door aan te tonen onder welke omstandigheden de relatie tussen variabelen geldt. Zo kan het gebruik van sociale media bijvoorbeeld de mate van eenzaamheid voorspellen, maar deze relatie blijkt sterker te zijn voor jongeren dan voor volwassenen. Leeftijd is hier dus een modererende variabele.

    Moderatoren kunnen de volgende vorm hebben:

    • Categorische variabelen, zoals etnicititeit, kleuren en religie.
    • Kwantitatieve variabelen, zoals leeftijd, gewicht, lengte en inkomen.
    Voorbeeld: Modererende variabelen
    In een onderzoek naar werkervaring en salaris verwacht je dat:

    • het aantal jaar werkervaring het salaris voorspelt, mits er wordt gecontroleerd voor relevante variabelen;
    • de genderidentiteit de relatie tussen werkervaring en stress modereert.

    Dit betekent dat de relatie tussen het aantal jaren ervaring en het salaris zou verschillen voor mannen, vrouwen en mensen met een andere genderidentiteit.
    Voorbeeld van modererende variabelen

    Om deze hypothese te toetsen, voer je een meervoudige regressieanalyse uit met de data voor werkervaring en salaris. Ook voeg je de variabele genderidentiteit toe aan het model. Je vergelijkt het significantieniveau van het model met en zonder genderidentiteit om te onderzoeken of genderidentiteit de relatie tussen werkervaring en salaris modereert.

    Veelgestelde vragen

    Wat is het verschil tussen een mediërende en modererende variabele?

    Een mediërende variabele verklaart het proces waardoor twee variabelen gerelateerd zijn, terwijl een modererende variabele de sterkte en richting van die relatie beïnvloedt.

    Wat is het verschil tussen een confounding en mediërende variabele?

    Een storende variabele (confounding variabele) is een derde variabele die de relevante variabelen beïnvloedt, waardoor ze gerelateerd lijken terwijl ze dat niet zijn.

    Een mediërende variabele verklaart daarentegen hoe twee variabelen gerelateerd zijn.

    Hoe maak je een experimenteel design?

    Een experimenteel design bestaat uit een set procedures om relaties tussen variabelen te onderzoeken. Om een gecontroleerd experiment te ontwerpen, heb je het volgende nodig:

    • Een toetsbare hypothese;
    • Minstens één onafhankelijke variabele die je nauwkeurig kunt manipuleren;
    • Minstens één afhankelijke variabele die je nauwkeurig kunt meten.

    Als je het experiment ontwerpt, beslis je:

    • Hoe je de variabele(n) manipuleert;
    • Hoe je controleert voor mogelijke confounding variabelen;
    • Hoeveel participanten of gevallen je meeneemt in je onderzoek;
    • Hoe je je participanten verdeelt over de experimentele condities

    Het design van je experiment is essentieel voor de interne en externe validiteit van je resultaten.

    Wat vind jij van dit artikel?
    Pritha Bhandari

    Pritha heeft een academische achtergrond in Engels, psychologie en cognitieve neurowetenschappen. Als interdisciplinaire onderzoekster vindt ze het leuk om begrijpelijke artikelen te schrijven, zodat ze moeilijke concepten kan uitleggen aan studenten en academici.

    1 reactie

    Resi
    17 juni 2020 om 13:30

    Hoi Bas,

    Ik vroeg mij af wat de rol van verklaarde variantie is bij een moderatie. In ons onderzoek is de verklaarde variantie significant, maar de R^2 is maar 0,0524 (p=0,02). Zegt de moderatie dan veel? Er zijn verder ook geen hoofdeffecten of interactie effecten gevonden.

    Groeten,
    Resi

    Beantwoorden

    Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

    Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.