Wat is een conceptueel model?

Het conceptueel model is de visuele weergave van de verwachte oorzaak-gevolgrelatie in je onderzoek.

In het model (in het Engels ‘conceptual framework’) laat je zien welke verbanden je tussen variabelen verwacht en hoe deze tot elkaar in relatie staan. Dit doe je voordat je aan het daadwerkelijke onderzoek begint.

Voorbeeld-conceptueel-model

Voorbeeld conceptueel model

 

Toetsend onderzoek

Het type onderzoek dat je gaat doen bepaalt of het handig is om met een conceptueel model te gaan werken. Wanneer je toetsend onderzoek gaat doen is een conceptueel model gebruikelijk. Bij toetsend onderzoek ga je door middel van hypothesen na of je een bepaald idee ook wetenschappelijk kunt aantonen.

Oorzaak-gevolgrelatie

De basis van toetsend onderzoek en de start van het maken van het conceptueel model is vaak een oorzaak-gevolgrelatie. Bij toetsend onderzoek in je scriptie probeer je een oorzaak-gevolgrelatie aan te tonen.

Voorbeeld oorzaak-gevolgrelatie

De student Bas heeft een 10 voor het tentamen gehaald. Zij medestudenten zijn hierover erg verbaasd. Maar Bas kan dit allemaal erg goed verklaren. Hij heeft erg veel uren gestudeerd (de oorzaak) en hierdoor heeft hij een hoog cijfer voor zijn tentamen (het gevolg) kunnen halen.

In dit voorbeeld is de oorzaak het vele uren studeren en het gevolg het cijfer 10 voor het tentamen. Nu is Bas hier zo enthousiast over geworden dat hij hier graag zijn scriptie over wil schrijven. Hij wil namelijk aantonen dat het hoger cijfer niet op toeval berust maar dat deze oorzaak-gevolgrelatie wetenschappelijk kan worden aangetoond.

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Variabelen

Om de oorzaak-gevolgrelatie wetenschappelijk aan te tonen starten we met het in kaart brengen van onze verwachtingen met behulp van een conceptueel model. Alvorens we het conceptueel model maken is het goed om de oorzaak-gevolgrelatie in variabelen in te delen.

Variabelen zijn niets anders dan kenmerken die de oorzaak-gevolgrelatie goed samenvatten. De twee kenmerken die in het voorbeeld naar voren komen zijn ‘Uren studeren’ en ‘Cijfer voor het tentamen’.

Onafhankelijke en afhankelijke variabele

Bij een oorzaak-gevolgrelatie is er altijd sprake van twee type variabelen. De onafhankelijke variabele (Uren studeren) en de afhankelijke variabele (Cijfer voor het tentamen). Anders gezegd; de variabele ‘Cijfer voor het tentamen’ is afhankelijk van de onafhankelijke variabele ‘Uren studeren’. In een oorzaak-gevolgrelatie heb je vaak meerdere onafhankelijke variabelen die de afhankelijke variabele beïnvloeden.

Een ander voorbeeld van een onafhankelijke variabele is: ‘Genoeg tijd om alle vragen tijdens het tentamen te kunnen beantwoorden’. In dit voorbeeld houden we het simpel en werken we maar met één onafhankelijke variabele, namelijk ‘Uren studeren’.

Ontwerpen van een conceptueel model

Nu we een onafhankelijke en afhankelijke variabele hebben bepaald kunnen we starten met het maken van het conceptueel model. Bij het ontwerpen van een conceptueel model maak je gebruik van kaders, pijlen en lijnen.

In de kaders vermeld je de variabelen. Een pijl tussen twee begrippen geeft aan dat het begrip waar de pijl vandaan komt een causale invloed (de oorzaak-gevolgrelatie) heeft op het begrip waar de pijl naar verwijst. Verwacht je wel een samenhang (correlatie) tussen twee variabelen maar geen causaal verband dan gebruik je een lijn. Overzichtelijk weergegeven ontwerp je dus zo een conceptueel model:

FiguurBetekenis
KaderVariabele
PijlCausale invloed (oorzaak-gevolgrelatie)
LijnSamenhang (correlatie)

Zie hieronder het voorbeeld van het conceptueel model met de onafhankelijke variabele ‘Uren studeren’ en de afhankelijke variabele ‘Cijfer voor het tentamen’.

Voorbeeld conceptueel model met onafhankelijke en afhankelijke variabele

Voorbeeld conceptueel model met onafhankelijke en afhankelijke variabele

 

Het conceptueel model uitbreiden

Naast onafhankelijke variabelen en afhankelijke variabelen zijn er nog meer type variabelen die je in een conceptueel model kunt toepassen. Afhankelijk van je onderzoek kan het zo zijn dat je extra facetten van de oorzaak-gevolgrelatie wilt aantonen. Dit kan door middel van een:

De volgende stap

Zodra je een conceptueel model hebt gemaakt is de vervolgstap de relaties in het model door middel van onderzoek wetenschappelijk aan te tonen. Dit kun je doen door middel van kwalitatief of kwantitatief onderzoek, bijvoorbeeld:

Wat vind jij van dit artikel?
Bas Swaen

Bas is mede-oprichter van Scribbr. Bas komt uit een echt onderwijsgezin en is een ervaren scriptieschrijver. Met heldere uitleg over moeilijke materie probeert Bas studenten op weg te helpen.

12 reacties

Nine
10 april 2018 15:31

Beste,

Voor mijn scriptie is het nodig om een conceptueel model op te stellen. Ik heb verschillende theorieën beschreven in mijn theoretisch kader alleen hoe verwerk ik deze goed in het conceptueel/grafisch model? Bovenstaande snap ik erg goed alleen kan dit moeilijk toepassen op mijn onderzoek.

Met vriendelijke groet,

Nine

Beantwoorden

Leon
Leon (Scribbr-team)
15 april 2018 00:30

Hoi Nine,

Het is een beetje lastig voor me om je op deze manier te helpen, en ik raad je aan om even hulp van je begeleider in te schakelen.
Maar ik zal een poging wagen.. Ik denk dat je op basis van de beschreven theorieën verschillende vakjes kunt maken in je conceptuele model, en deze dan verbinden met de voorwaarden die je daar bij gevonden hebt.

Succes!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Boris
19 september 2017 11:15

Beste,
Als ik mijn afhankelijke variabele heb bepaald aan de hand van de probleemstelling. Is het theoretisch kader dan de basis voor de onafhankelijke variabele?

Met vriendelijke groet,

Beantwoorden

Lucy Vleeshouwers
Lucy Vleeshouwers (Scribbr-team)
21 september 2017 14:55

Hoi Boris!
Dat ligt aan de opzet van je onderzoek. Als je een toetsend onderzoek doet, en een oorzaak-gevolgrelatie wil aantonen, is het belangrijk om te bepalen welke kenmerken de oorzaak-gevolgrelatie heeft en wat je precies wil aantonen.
Op basis daarvan kan je je onafhankelijke en afhankelijke variabele bepalen.
Veel succes,
Lucy

Beantwoorden

Ivo
21 maart 2017 16:51

Bas,

Ik ben bezig met mijn scriptie en wil graag een conceptueel model opstellen voordat ik aan het daadwerkelijke onderzoek begin. De zaken die ik in verband moet brengen zijn merkimago, merkidentiteit en koopfrequentie.
Ik begrijp de theorie zoals hierboven beschreven wel (het voorbeeld met uren studeren en hoog cijfer tentamen), maar ik kan dit ontzettend moeilijk toepassen op mijn eigen scriptie. Heb jij enige tips om mij hiermee op weg te helpen?

Met vriendelijke groet,

Ivo

Beantwoorden

Anna Hoogterp
Anna Hoogterp (Scribbr-team)
22 maart 2017 12:59

Hallo Ivo,

Om je beter met deze vraag te kunnen helpen, zou ik wel graag je onderzoeksvraag willen weten. Een conceptueel model verduidelijkt immers welke relaties tussen deze begrippen je precies wilt onderzoeken.Misschien is het daarna handig om via de chat verder te praten hierover? Ik help je graag.

Groetjes, Anna

Beantwoorden

Juan
17 februari 2017 10:49

Hallo Bas,

Voor mijn afstudeeropdracht doe ik onderzoek naar administratieve lasten binnen het primaire zorgproces binnen mijn organisatie. Het loop aan tegen het opbouwen van het conceptueel model/onderzoekmodel. Het onderzoek is praktijkgericht en onderzoekt wat de organisatie kan doen om te komen tot een administratieve lastenverlichting binnen het primaire (zorg)proces. Ik heb geen enkel idee hoe te beginnen bij het conceptueel model. Zou jij hier wat tips over kunnen geven?

Mvg Juan

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
17 februari 2017 17:58

Hoi Juan, Heb je al duidelijk wat de oorzaken zijn van de administratieve lasten? Of heb je daar al een idee over? Je zou het conceptueel model zo kunnen inrichten dat je de oorzaak-gevolgrelatie aantoont van hoe de lasten ontstaan. Als je dat helder hebt kun je op basis van dit model de oplossingen aandragen. Succes!

Beantwoorden

Anne
8 juni 2016 15:10

Beste Bas,

Op dit moment ben ik bezig met mijn scriptie en vroeg me af welk(e) boek(en) u als naslagwerk gebruikt. Ik vind het namelijk erg duidelijk hoe u hier alles beschrijft en zou graag hier meer over willen lezen, alleen de boeken die ik thuis heb zijn niet erg duidelijk.
Ik hoop dat u mij verder kunt helpen?

Met vriendelijke groet,
Anne

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
9 juni 2016 19:28

Beste Anne, Heel eerlijk. Het is kennis opgedaan van talloze verschillende bronnen en speurtochten op het internet. De boeken die verkrijgbaar zijn vind ik vaak niet van hele goede kwaliteit.

Beantwoorden

Evelien Stoffers
17 november 2015 15:42

Hallo Bas,

Ik ben bezig met mijn afstudeeronderzoek en hierbij maak ik 15 keer een kosten-batenanalyse van evenementen die plaats vinden op mijn stageplek(hotel). Heeft u misschien voor mij een voorbeeld scriptie waarbij gebruik is gemaakt van kosten-batenanalyses?

Groetjes Evelien

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
17 november 2015 18:25

Hoi Evelien, nee die heb ik helaas niet. Beste is om in de lijst met scriptiedatabases te kijken en dan hierin gericht zoeken.

Beantwoorden

Stel een vraag of reageer.