Wat is een conceptueel model?

Het conceptueel model is de visuele weergave van de verwachte oorzaak-gevolgrelatie in je onderzoek.

In het model (in het Engels ‘conceptual framework’) laat je zien welke verbanden je tussen variabelen verwacht en hoe deze tot elkaar in relatie staan. Dit doe je voordat je aan het daadwerkelijke onderzoek begint.

Voorbeeld-conceptueel-model

Voorbeeld conceptueel model

 

Toetsend onderzoek

Het type onderzoek dat je gaat doen bepaalt of het handig is om met een conceptueel model te gaan werken. Wanneer je toetsend onderzoek gaat doen is een conceptueel model gebruikelijk. Bij toetsend onderzoek ga je door middel van hypothesen na of je een bepaald idee ook wetenschappelijk kunt aantonen.

Oorzaak-gevolgrelatie

De basis van toetsend onderzoek en de start van het maken van het conceptueel model is vaak een oorzaak-gevolgrelatie. Bij toetsend onderzoek in je scriptie probeer je een oorzaak-gevolgrelatie aan te tonen.

Voorbeeld oorzaak-gevolgrelatie

De student Bas heeft een 10 voor het tentamen gehaald. Zij medestudenten zijn hierover erg verbaasd. Maar Bas kan dit allemaal erg goed verklaren. Hij heeft erg veel uren gestudeerd (de oorzaak) en hierdoor heeft hij een hoog cijfer voor zijn tentamen (het gevolg) kunnen halen.

In dit voorbeeld is de oorzaak het vele uren studeren en het gevolg het cijfer 10 voor het tentamen. Nu is Bas hier zo enthousiast over geworden dat hij hier graag zijn scriptie over wil schrijven. Hij wil namelijk aantonen dat het hoger cijfer niet op toeval berust maar dat deze oorzaak-gevolgrelatie wetenschappelijk kan worden aangetoond.

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Variabelen

Om de oorzaak-gevolgrelatie wetenschappelijk aan te tonen starten we met het in kaart brengen van onze verwachtingen met behulp van een conceptueel model. Alvorens we het conceptueel model maken is het goed om de oorzaak-gevolgrelatie in variabelen in te delen.

Variabelen zijn niets anders dan kenmerken die de oorzaak-gevolgrelatie goed samenvatten. De twee kenmerken die in het voorbeeld naar voren komen zijn ‘Uren studeren’ en ‘Cijfer voor het tentamen’.

Onafhankelijke en afhankelijke variabele

Bij een oorzaak-gevolgrelatie is er altijd sprake van twee type variabelen. De onafhankelijke variabele (Uren studeren) en de afhankelijke variabele (Cijfer voor het tentamen). Anders gezegd; de variabele ‘Cijfer voor het tentamen’ is afhankelijk van de onafhankelijke variabele ‘Uren studeren’. In een oorzaak-gevolgrelatie heb je vaak meerdere onafhankelijke variabelen die de afhankelijke variabele beïnvloeden.

Een ander voorbeeld van een onafhankelijke variabele is: ‘Genoeg tijd om alle vragen tijdens het tentamen te kunnen beantwoorden’. In dit voorbeeld houden we het simpel en werken we maar met één onafhankelijke variabele, namelijk ‘Uren studeren’.

Ontwerpen van een conceptueel model

Nu we een onafhankelijke en afhankelijke variabele hebben bepaald kunnen we starten met het maken van het conceptueel model. Bij het ontwerpen van een conceptueel model maak je gebruik van kaders, pijlen en lijnen.

In de kaders vermeld je de variabelen. Een pijl tussen twee begrippen geeft aan dat het begrip waar de pijl vandaan komt een causale invloed (de oorzaak-gevolgrelatie) heeft op het begrip waar de pijl naar verwijst. Verwacht je wel een samenhang (correlatie) tussen twee variabelen maar geen causaal verband dan gebruik je een lijn. Overzichtelijk weergegeven ontwerp je dus zo een conceptueel model:

Figuur Betekenis
Kader Variabele
Pijl Causale invloed (oorzaak-gevolgrelatie)
Lijn Samenhang (correlatie)

Zie hieronder het voorbeeld van het conceptueel model met de onafhankelijke variabele ‘Uren studeren’ en de afhankelijke variabele ‘Cijfer voor het tentamen’.

Voorbeeld conceptueel model met onafhankelijke en afhankelijke variabele

Voorbeeld conceptueel model met onafhankelijke en afhankelijke variabele

 

Het conceptueel model uitbreiden

Naast onafhankelijke variabelen en afhankelijke variabelen zijn er nog meer type variabelen die je in een conceptueel model kunt toepassen. Afhankelijk van je onderzoek kan het zo zijn dat je extra facetten van de oorzaak-gevolgrelatie wilt aantonen. Dit kan door middel van een:

De volgende stap

Zodra je een conceptueel model hebt gemaakt is de vervolgstap de relaties in het model door middel van onderzoek wetenschappelijk aan te tonen. Dit kun je doen door middel van kwalitatief of kwantitatief onderzoek, bijvoorbeeld:

Wat vind jij van dit artikel?
Bas Swaen

Bas is mede-oprichter van Scribbr. Bas komt uit een echt onderwijsgezin en is een ervaren scriptieschrijver. Met heldere uitleg over moeilijke materie probeert Bas studenten op weg te helpen.

1 reactie

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr Team)
12 augustus 2014 om 18:20

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Is er nog iets onduidelijk? Ik doe mijn best om vragen en opmerkingen te beantwoorden. :)

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.