Conceptueel model: Controlevariabelen

Een controlevariabele is een variabele die je meeneemt in je onderzoek maar waar niet speciaal je aandacht naar uitgaat. Je neemt de variabele wel mee omdat deze invloed heeft op de afhankelijke variabele en omdat deze variabele ook samenhangt met de onafhankelijke variabele.

De controlevariabelen weglaten uit het onderzoek zou betekenen dat de resultaten van je onderzoek minder accuraat zijn. Dit is vooral aan de orde wanneer je een statistische analyse gaat doen en je een bepaalde oorzaak-gevolgrelatie statistisch wilt bewijzen.

Controlevariabelen in een conceptueel model

Dit artikel is een vervolg op het artikel van het conceptueel model. In dit artikel gaan we door op het voorbeeld van de student die veel studeert (onafhankelijke variabele) om zo een hoger cijfer te halen voor zijn tentamen (afhankelijke variabele).

We voegen nu een controlevariabele aan het voorbeeld toe. Een voorbeeld van een controlevariabele in ons voorbeeld is ‘Gezondheid’. Het valt te beargumenteren dat een slechte gezondheid ervoor zorgt dat de student een lager cijfer haalt voor het tentamen (invloed op afhankelijke variabele).

Wanneer je nu een enquête houdt onder studenten om later statistisch aan te tonen dat er een oorzaak-gevolgrelatie is tussen ‘Uren studeren’ en ‘Cijfer voor het tentamen’ dan is het ook goed om te vragen naar de gezondheid van de student. Doe je dit niet, en neem je de variabele ‘Gezondheid’ dus ook niet mee als controlevariabele in je onderzoek, dan kan dit betekenen dat het aantonen van de oorzaak-gevolgrelatie een stuk moeilijker is.

conceptueel-model-controlevariabele

Voorbeeld controlevariabele in conceptueel model

Het conceptueel model uitbreiden

Naast controlevariabelen kennen we ook nog de volgende variabelen:

Wat vind jij van dit artikel?
Bas Swaen

Bas is mede-oprichter van Scribbr. Bas komt uit een echt onderwijsgezin en is een ervaren scriptieschrijver. Met heldere uitleg over moeilijke materie probeert Bas studenten op weg te helpen.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen » Trustpilot score van 9.8

16 reacties

Wouter
12 november 2014 12:26

Het is me niet duidelijk waarom IQ een moderatorvariabele is en gezondheid een controlevariabele. Ik zie deze twee als van hetzelfde soort, nl. beide zijn ze van invloed op het effect van de onafhankelijke variabele op de afhankelijke variabele. Hoe hoger het Q, des te sneller een 10 (is overigens een aanname) en hoe minder gezond, des te minder snel een 10 (is ook een aanname).

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
12 november 2014 12:42

Hoi Wouter,

De variabele gezondheid kan ook zeker als moderator worden meegenomen in het onderzoek. Als je een variabele meeneemt als controlevariabele in je onderzoek sluit dit niet uit dat deze variabele ook een moderator kan zijn. De controlevariabele is een variabele waar niet je aandacht naar uitgaat maar die je wel moet meenemen, omdat anders de resultaten van je onderzoek minder accuraat zijn. Probeer dus niet te denken aan het verschil tussen 'IQ' en 'Gezondheid' maar probeer te denken aan het verschil tussen een moderator en een controlevariabele. Ze dienen allebei een andere functie in je onderzoek.

Beantwoorden

Henk
29 december 2014 15:07

Welke analyse moet je uitvoeren in SPSS als je een controlevariable mee wilt nemen in je onderzoek?
Ik wil bijvoorbeeld bekijken of het begrijpend lezen niveau verbeterd door een woordenschatinterventie die is uitgevoerd. Technisch lezen is hierbij mijn controlevariabele. Welke analyses voer ik dan uit in SPSS?

Groeten

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
29 december 2014 16:25

Hoi Henk, die vraag is niet direct zonder meer achtergrondinformatie te beantwoorden. Het voorbeeld dat je aandraagt zou je met een regressieanalyse kunnen oplossen. Je kunt er dan voor kiezen om eerst een regressie te doen met daarin de controlevariabelen en dat je hierna een regressie doet waarbij je de onafhankelijke variabelen aan de eerdere regressie toevoegt. Je kunt dan het verschil in R² bekijken om zodoende te evalueren hoe belangrijk de onafhankelijke variabelen zijn.
Succes!

Beantwoorden

Filip Beslic
18 april 2015 15:52

Hey,

Het is in elk onderzoek wel duidelijk dat je één onafhankelijke variabele hebt. Want de wijziging van die waarde wil je op iets onderzoeken.

Maar wanneer ga je zeggen dat een andere variabele (waar je aandacht misschien niet speciaal naar uitgaat) een controlevariabele is en niet een andere onafhankelijke variabele? Want voor je analyse maakt dit wel een verschil univariate vs multivariate.

Want ik ben geneigd om al die andere variabelen als controlevariabelen te aanschouwen en verschillende categorieën te maken en daarin het effect van de onafhankelijke telkens onderzoeken. Gewoon om multivariate analyse te vermijden.

Beantwoorden

BVC
23 april 2015 12:59

Beste,
ik zou graag nagaan wat het effect is van arbeidsmarktpositie (dummy 'geen werk'=0 en 'werk'=1) en opleidingsniveau (drie categorieën= hoog, midden, laag) op de attitude ten aanzien van migranten (10 puntenschaal). Ik zou als controlevariabelen leeftijd en geslacht willen gebruiken. Welke analyse gebruik ik hiervoor best?

Alvast bedankt voor de hulp!

Beantwoorden

Beau
17 mei 2015 16:47

Beste Bas,

Moet je de controlevariabelen ook vermelden en uitleggen in je theoretisch kader of hoeft dit alleen in je methodesectie? Ik twijfel hierover omdat de controlevariabelen niet vermeld moeten worden in het conceptueel model.

Alvast bedankt!

Groet, Beau

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
18 mei 2015 11:14

Hoi Beau, hier zijn geen vaste regels voor. Omdat dit zo'n belangrijk onderdeel is van je scriptie raad ik je aan om hierover met je begeleider in discussie te gaan. Ik kan me voorstellen dat alle variabelen die in je stuk aan bod komen ook in het theoretisch kader aandacht verdienen. Succes!

Beantwoorden

dounya
24 september 2015 11:34

Ik wil testen of goede doelen bij events een verandering aanbrengen op de attitude van het publiek n daarbij de reputatie dus verbeteren ja of nee!?
klopt mijn conceptuele model dan:
goede doelen --> attitude --> ruputatie waarbij de mediatie betrokkenheid is (pijl tussen goede doelen en att)???

Bedankt

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
25 september 2015 11:19

Hoi Dounya, op het eerste oog klopt dit. Wel raad ik je aan om je model te bespreken met je begeleider. Je begeleider kan je helpen met de precieze invullen en je de goede richting insturen. Succes!

Beantwoorden

Gaetan
27 mei 2016 15:38

Beste, 

Ik voer een casestudy uit naar het gevolg van verschillende leiderschapsstijlen op de persoonlijke groei en ontwikkeling van werknemers. mijn onafhankelijke variabelen zijn: kenmerken van de onderneming en leiderschapsstijl. De afhankelijke is: de persoonlijke groei en ontwikkeling.

Klopt het dan als ik als controlevariabelen: demografische factoren van de werknemer, anciënniteit, voorgaande werkervaring en positie binnen het bedrijf neem? 

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
31 mei 2016 11:50

Hoi Gaetan, of dat klopt kan ik moeilijk beoordelen. Dit hangt af van je argumentatie. Op het eerste oog lijkt het prima overigens.

Beantwoorden

Maxime
19 december 2016 14:07

Ik heb een vraag over mijn analyse. Ik wil het effect van een fit (fit/non-fit) van een groene advertentie met de context ( bij een groene advertentie in een milieuvriendelijk tijdschrift is er dus sprake van een fit) op de attitude ten opzichte van het product en bedrijf meten. Als controlevariabele heb ik opleidingsniveau, geslacht, leeftijd en de mate waarin persoon milieubewust is. Uit mijn regressie analyse blijkt dat alleen opleidingsniveau en leeftijd met de afhankelijke variabelen samenhangen. Voor deze wil ik dus controleren in mijn one-wayanova, hoe doe ik dit?

Beantwoorden

Anna Hoogterp
Anna Hoogterp (Scribbr-team)
20 december 2016 10:04

Hallo Maxime,

Het klinkt alsof je al een heel eind bent met je onderzoek. Helaas ben ik geen statistiekdeskundige, dus daarom raad ik je aan om deze vraag aan je begeleider te stellen. Veel succes met je analyse!

Groetjes,

Anna

Beantwoorden

Adriaan Vet
2 augustus 2017 12:52

Ik heb een paar vragen over controle variabelen. Ik heb 6 "potentiële" controle variabelen meegenomen in mijn enquête. Mijn begeleidster zegt nu kijk even welke je daadwerkelijk in je ANCOVA meeneemt. Hoe bepaal ik dit? Ik merk dat de hoogte van de R^2 en de F-waardes schommelen als ik bepaalde controle variabelen wel dan wel niet meeneem en ik zie dat significantiewaardes van de controle variabelen veranderen...

- Kijk ik naar de hoogte van R^2 en/of naar de hoogte van de F-waarde om te bepalen welke combinatie van controle variabelen ik meeneem?
- Mogen controlevariabelen een significante waarde van p<0,05 hebben of moet ik zorgen dat dit niet het geval is?
- En in hoeverre speelt het aantal variabelen een rol in de keuze, aangezien vrijheidsgraden ook nog impact hebben?

Hartelijke groet,

Adriaan Vet

Beantwoorden

Wouter
Wouter (Scribbr-team)
7 augustus 2017 17:08

Beste Adriaan,
Omdat wij geen specifieke kennis hebben van jouw onderzoek en vakgebied kunnen we je helaas niet inhoudelijk helpen.
Groetjes,
Wouter

Beantwoorden

Reageer