De lijdende of passieve vorm: wordt deze goedgekeurd of juist niet?

De lijdende vorm mag je gebruiken in academische teksten om de ik-vorm, jij-vorm en de wij-vorm te vermijden.

Probeer de lijdende vorm echter niet te vaak te gebruiken. Sommige opleidingen beschouwen passieve zinnen als fout en keuren scripties er zelfs op af. Veelvuldig gebruik van de lijdende vorm kan je tekst namelijk langdradig of moeilijk leesbaar maken. Wij hebben op een rijtje gezet wanneer je de lijdende vorm wel of niet mag gebruiken.

Categorie Fout Goed
Ik-, jij- of wij-vorm gebruikt In deze scriptie ga ik onderzoeken … In deze scriptie wordt onderzocht …
Onnodig passief met “worden” Hierbij kunnen door de medewerkers de volgende punten worden vastgesteld: … Hierbij kunnen de medewerkers de volgende punten vaststellen: …
Onnodig passief met “zijn” Door de directie is bepaald dat de koers verandert. De directie heeft bepaald dat de koers verandert.
Overdreven gebruik lijdende vorm Hier wordt aangegeven wat de resultaten zijn en wordt de conclusie gegeven, zodat het antwoord op de hoofdvraag duidelijk wordt. Hier komen de resultaten en de conclusie aan bod, zodat het antwoord op de hoofdvraag duidelijk wordt.

Ik-, jij- of wij-vorm

Voorbeeld: Ik-vorm
Ik ga in deze scriptie onderzoeken welke voorleesmethode het beste werkt.
Voorbeeld: Lijdende vorm
In dit onderzoek wordt onderzocht welke voorleesmethode het beste werkt.

Waarom is “ik ga in deze scriptie onderzoeken” fout?

De ik-vorm mag je in het overgrote deel van academische teksten niet gebruiken. Dit geldt ook voor de jij-vorm en de wij-vorm. Uitzonderingen zijn een voorwoord, een reflectieverslag en een stageverslag.

Ook kan het zijn dat je begeleider hier uitdrukkelijk toestemming voor heeft gegeven. In alle andere gevallen moet je de lijdende vorm gebruiken om persoonlijke voornaamwoorden te vermijden.

Herkennen van onnodig gebruik ik-, jij- of wij-vorm

  • Ik heb me in deze paragraaf gericht op de beantwoording van de deelvragen.
  • In deze paragraaf worden de deelvragen beantwoord.
  • In deze opdracht proberen wij aan te tonen dat therapie noodzakelijk is.
  • In deze opdracht wordt geprobeerd aan te tonen dat therapie noodzakelijk is.
  • Je kunt zien dat vervolgonderzoek nodig is.
  • Het wordt duidelijk dat vervolgonderzoek nodig is.
  • Op basis van de interviews beveel ik aan drie freelancers in te huren
  • Op basis van de interviews wordt aanbevolen drie freelancers in te huren

Uitleg ik-, jij- of wij-vorm

Als je een van de volgende persoonlijke voornaamwoorden in je tekst tegenkomt, moet je de zin aanpassen om dit te vermijden:

  • Ik, mij, me, mijn, mezelf, mijzelf;
  • Jij, jou, jouw, jouzelf, jezelf;
  • Wij, we, wijzelf, ons, onze, onszelf.

De lijdende vorm is hiervoor heel geschikt, maar soms is ook een alternatieve constructie mogelijk.

Onnodig passief met “worden”

Voorbeeld: Onnodig passief met worden
Door de regering wordt de wetgeving bepaald.
Voorbeeld: Alternatieve constructie
De regering bepaalt de wetgeving.

Waarom is “door de regering wordt de wetgeving bepaald” fout?

In deze zin is duidelijk wie de handeling uitvoert, namelijk de regering. Het is daarom niet nodig en zelfs storend om de lijdende vorm te gebruiken. Je herkent onnodig passief aan het woordje “door” in combinatie met een lijdend voorwerp.

Herkennen van onnodig passief met “worden”

  • Door de student wordt het interview afgenomen.
  • De student neemt het interview af.
  • Het onderzoek wordt uitgevoerd door de assistent.
  • De assistent voert het onderzoek uit.
  • De respondenten worden geworven door de onderzoeker.
  • De onderzoeker werft de respondenten.
  • De resultaten werden positief beoordeeld door de begeleider.
  • De begeleider beoordeelde de resultaten positief.

Ezelsbrug: Onnodig passief met “worden” voorkomen

Als je niet zeker weet of een zin met een vorm van “worden” onnodig passief is, ga je na of er “door” + [lijdend voorwerp] in de zin staat. Als dat zo is, kun je de zin eenvoudig actief maken.

Voorbeeld Door? Goede reden voor lijdende vorm? Dus …
Door de begeleider wordt het cijfer bepaald. Ja. Nee. De begeleider bepaalt het cijfer.
In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd. Nee. Ja: ik-vorm vermijden. In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd.
De tekst wordt door de editor nagekeken. Ja. Nee. De editor kijkt de tekst na.
Het boek wordt op dit moment geschreven. Nee. Ja: niet bekend of relevant wie schrijft. Het boek wordt op dit moment geschreven.

Goed om te weten: zelfs als niet bekend is wie de handeling uitvoert, zijn er manieren om de zin actief te maken.

Uitleg onnodig passief met “worden”

De lijdende vorm gebruik je wanneer het niet belangrijk is door wie iets gedaan wordt, maar dát het gedaan wordt. Zodra je specificeert wie de handeling uitvoert, kun je de zin actief maken.

Voorbeeld: Onnodig passief met “worden”
  • Het boek wordt geschreven.
  • Het boek wordt geschreven door Stefánsson.
  • Stefánsson schrijft het boek.

Als het niet relevant is wie de handeling uitvoert, mag de zin passief blijven. Dat is een manier om je tekst onpersoonlijk te houden, zoals het hoort in academische teksten.

Verder kun je het beter niet specificeren als jij het zelf bent die de handeling uitvoert. Om te zorgen dat je tekst objectief is, laat je zoveel mogelijk persoonlijke toevoegingen achterwege.

Voorbeeld: Passief zonder aan te geven wie handelt
  • De scriptie wordt door de onderzoeker geschreven om bewijs te verzamelen.
  • De scriptie wordt geschreven om bewijs te verzamelen.

Wie helpt jou met nakijken?

Betrouwbare hulptroepen vinden is niet makkelijk...

  • Familie
  • Vrienden
  • Studiegenoten
  • Scribbr

We staan altijd voor je klaar

Onnodig passief met “zijn”

Voorbeeld: Onnodig passief met “zijn”
Het model is toegevoegd aan het verslag door de student.
Voorbeeld: Alternatieve constructie
De student heeft het model toegevoegd aan het verslag.

Waarom is “het model is toegevoegd aan het verslag door de student” fout?

In deze zin is het duidelijk wie de handeling uitvoert, namelijk de student. Daarom is het niet de bedoeling dat je de lijdende vorm gebruikt. Ook hier herken je onnodig passief als je “door” + [lijdend voorwerp] in de zin ziet staan.

Herkennen van onnodig passief met “zijn”

  • Het beoordelingsformulier is door de beoordelaar toegevoegd aan de scriptie.
  • De beoordelaar heeft het beoordelingsformulier toegevoegd aan de scriptie.
  • De werking van het geneesmiddel is onderzocht door de laborant.
  • De laborant heeft de werking van het geneesmiddel onderzocht.
  • De kenmerken waren niet beschreven door de journalist.
  • De journalist had de kenmerken niet beschreven.

Ezelsbrug: Voorkomen van onnodig passief met “zijn”

Als je niet zeker weet of een zin met “zijn” onterecht passief is, kijk of “door” + [lijdend voorwerp] in de zin staat. Als dat zo is, moet je de zin actief maken.

Voorbeeld Door? Goede reden voor lijdende vorm? Dus …
Door de minister is het beleid uitgevoerd. Ja. Nee. De minister voert het beleid uit.
In dit verslag is een verband aangetoond door de onderzoeker. Ja. Nee. De onderzoeker toont in dit verslag een verband aan.
De tekst is door de docent nagekeken. Ja. Nee. De docent kijkt de tekst na.
De analyse is uitgevoerd. Nee. Ja: niet bekend of relevant wie handelt. De analyse is uitgevoerd.

Ook voor de lijdende vorm met “zijn” geldt dat er manieren zijn om de zin actief te maken, zelfs als niet bekend is wie de handeling uitvoert.

Uitleg onnodig passief met “zijn”

Voor het hulpwerkwoord “zijn” geldt hetzelfde als voor “worden”. Zodra duidelijk is wie of wat de handeling uitvoert, kun je de zin actief maken, behalve als jij het zelf bent of als je dan een ander persoonlijk voornaamwoord gebruikt.

Ook goed om te weten: in tegenstelling tot het hulpwerkwoord “worden”, beschrijft passief met “zijn” voltooide activiteiten. In de voltooid tegenwoordige tijd kun je “zijn” bijvoorbeeld als hulpwerkwoord gebruiken.

Overdreven gebruik van de lijdende vorm

Voorbeeld: Overdreven gebruik lijdende vorm
In dit hoofdstuk wordt aangetoond welke methode gebruikt wordt om te zorgen dat de analyse door de onderzoeker uitgevoerd kan worden.
Voorbeeld: Alternatieve constructie
In dit hoofdstuk komt aan bod welke methode gebruikt wordt, zodat de onderzoeker de analyse kan uitvoeren.

Waarom is dit fout?

Overdreven gebruik van de lijdende vorm moet je voorkomen in je tekst, omdat daardoor omslachtige zinnen ontstaan die niet fijn lezen.

Herkennen van overdreven gebruik lijdende vorm

Er is sprake van overdreven gebruik van de lijdende vorm als je niet varieert tussen de actieve en de lijdende vorm.

Het kan lastig zijn om zinnen actief te maken als je geen ik-, jij- of wij-vorm kunt gebruiken, maar er is een extra mogelijkheid: de inanimate subject-active verb-constructie (IS-AV-constructie).

Overdreven gebruik lijdende vorm IS-AV-constructie
In dit onderzoek wordt het volgende probleem geanalyseerd zodat het antwoord verkregen wordt en door de onderzoeker conclusies getrokken kunnen worden. Dit onderzoek analyseert het volgende probleem om het antwoord te verkrijgen en om conclusies te kunnen trekken.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de onderzoeksresultaten zodat deze geïnterpreteerd kunnen worden. Dit hoofdstuk gaat in op de onderzoeksresultaten om deze te kunnen interpreteren.
In dit onderzoek is naar voren gekomen dat door de respondenten is aangegeven dat de communicatie tegenvalt. Dit onderzoek heeft laten zien dat de respondenten aangeven dat de communicatie tegenvalt.
Zodra de vragen zijn beantwoord, kunnen de respondenten de survey terugsturen. Zodra de respondenten de vragen hebben beantwoord, kunnen ze de survey terugsturen.

Voorkomen van overdreven gebruik lijdende vorm

Je kunt de IS-AV-constructie gebruiken als je niet de ik-, jij- of wij-vorm wilt gebruiken en ook geen gebruik wilt maken van de lijdende vorm.

Zin met ik/jij/wij-vorm Passieve zin Alternatief: IS-AV-constructie
Ik ga in dit onderzoek het volgende probleem analyseren zodat ik antwoorden verkrijg. In dit onderzoek wordt het volgende probleem geanalyseerd zodat het antwoord verkregen wordt. Dit onderzoek analyseert het volgende probleem om het antwoord te verkrijgen.
In dit hoofdstuk gaan we in op de onderzoeksresultaten. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de onderzoeksresultaten. Dit hoofdstuk gaat in op de onderzoeksresultaten.
In dit onderzoek heb je gezien dat de communicatie tegenvalt. In dit onderzoek is naar voren gekomen dat de communicatie tegenvalt. Dit onderzoek heeft laten zien dat de communicatie tegenvalt.
In deze paragraaf toon ik het belang van strategisch management aan. In deze paragraaf wordt het belang van strategisch management aangetoond. Deze paragraaf laat het belang zien van strategisch management.

De IS-AV-constructie als alternatief

De IS-AV-constructie houdt in dat je een onbezield onderwerp gebruikt, zoals een hoofdstuk of een paragraaf en daar een actief werkwoord aan koppelt. Het is een handige constructie om te gebruiken in structurerende zinnen, waarin je het doel van je tekst(deel) weergeeft.

Hoewel een hoofdstuk officieel niet kan ingaan op iets en een onderzoek niet zelf kan analyseren (want het zijn geen mensen), kun je deze constructie wel gebruiken om de lijdende vorm te voorkomen.

Voorbeeld: IS-AV-constructie om lijdende vorm te voorkomen
  • Deze paragraaf laat de belangrijkste aandachtspunten zien.
  • Dit onderzoek onderstreept het belang van de herinnering.
  • Deze paragraaf geeft aan wat de aanleiding is.

Of je liever de IS-AV-constructie of de lijdende vorm gebruikt, is een kwestie van smaak. Beide opties zijn toegestaan, zolang er geen sprake is van overdreven gebruik van de lijdende vorm. Wel is het raadzaam om te vragen of je begeleider een voorkeur heeft.

Wat vind jij van dit artikel?
Lucy Vleeshouwers

Lucy is de Nederlandse Kwaliteitsmanager van Scribbr. Na een paar jaar Scribbr-editor te zijn geweest, was het tijd voor meer. Sindsdien helpt ze studenten en editors met het schrijven en nakijken van academische teksten.

2 reacties

Steven van der Minne
25 oktober 2020 om 12:27

Zou je de afkorting IS-AV niet even uitleggen? Of heb ik dat even gemist? Zelf spreek ik mijn studenten erop aan als ze afkortingen uit het vakjargon gebruiken ;)

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr Team)
26 oktober 2020 om 16:43

Hoi Steven,

Goede opmerking! Ik heb de uitgeschreven (Engelse) versie van de term (inanimate subject-active verb) nu aan de uitleg toegevoegd.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.