De lijdende vorm: wordt die goedgekeurd of juist niet?

De lijdende vorm mag je gebruiken in academische teksten om de ik-vorm en de wij-vorm te vermijden.

Overdrijf alleen niet. Sommige opleidingen beschouwen passieve zinnen als fout en keuren scripties er zelfs op af. Teksten kunnen er namelijk langdradig of moeilijk leesbaar door worden. Wij hebben op een rij gezet wanneer je de lijdende vorm mag gebruiken.

Categorie Fout Goed
Ik-, jij- of wij-vorm gebruiktIn deze scriptie ga ik onderzoekenIn deze scriptie wordt onderzocht
Onnodig passief met ‘worden’Hierbij kunnen door de medewerkers de volgende punten worden vastgesteld: …Hierbij kunnen de medewerkers de volgende punten vaststellen: …
Onnodig passief met ‘zijn’Door de directie is bepaald dat de koers verandert.De directie heeft bepaald dat de koers verandert.
Overdreven gebruik lijdende vormHier wordt aangegeven wat de resultaten zijn en wordt de conclusie gegeven, zodat het antwoord op de hoofdvraag duidelijk wordt.Hier komen de resultaten en de conclusie aan bod, zodat het antwoord op de hoofdvraag duidelijk wordt.

Ik-, jij- of wij-vorm

Ik ga in deze scriptie onderzoeken… = fout.

Waarom is ‘ik ga in deze scriptie onderzoeken…’ fout?

De ik-vorm mag je in het overgrote deel van academische teksten die je schrijft niet gebruiken. Dit geldt ook voor de jij-vorm en de wij-vorm. Uitzonderingen zijn het voorwoord, een reflectieverslag en een stageverslag.

Ook kan het zijn dat je begeleider hier uitdrukkelijk toestemming voor heeft gegeven. In alle andere gevallen moet je de lijdende vorm gebruiken om persoonlijke voornaamwoorden te vermijden.

Herkennen van onnodig gebruik ik-, jij- of wij-vorm

Onnodig gebruik ik-, jij- of wij-vormGoed in lijdende vorm
Ik heb me in deze paragraaf gericht op het geven van de antwoorden op de deelvragen.In deze paragraaf worden de antwoorden op de deelvragen gegeven.
In deze opdracht trachten wij aan te tonen dat…In deze opdracht wordt getracht aan te tonen dat…
Je kunt zien dat de resultaten nadere interpretatie behoeven.Het wordt duidelijk dat de resultaten nadere interpretatie behoeven.
Op basis van opgedane inzichten beveel ik aanOp basis van opgedane inzichten wordt aanbevolen

Uitleg ik-, jij- of wij-vorm

Als je een van de volgende persoonlijke voornaamwoorden in je tekst tegenkomt, moet je de zin aanpassen om dit te vermijden:

  • Ik, mij, me, mijn, mezelf, mijzelf
  • Jij, jou, jouw, jouzelf, jezelf
  • Wij, we, wijzelf, ons, onze, onszelf

Dit kun je prima doen door de lijdende vorm te gebruiken. Soms is ook een alternatieve constructie mogelijk.

Onnodig passief met ‘worden’

Door de regering wordt de wetgeving bepaald = fout.

Waarom is ‘door de regering wordt de wetgeving bepaald’ fout?

In deze zin is duidelijk wie de handeling uitvoert, namelijk de regering. Het is daarom niet nodig en zelfs storend om de lijdende vorm te gebruiken. Je herkent onnodig passief in het woordje ‘door + [lijdend voorwerp]’.

Herkennen van onnodig passief met ‘worden’

Foutief passiefActief
Door de regering wordt de wetgeving bepaald.De regering bepaalt de wetgeving.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door de assistent.De assistent voert het onderzoek uit.
De respondenten worden geworven door de onderzoeker.De onderzoeker werft de respondenten.
De resultaten werden positief beoordeeld door de begeleider.De begeleider beoordeelde de resultaten positief.

Ezelsbrug – onnodig passief met ‘worden’ voorkomen

Als je niet zeker bent of een zin met een vorm van ‘worden’ onnodig passief is, ga dan na of er ‘door + [lijdend voorwerp]’ in de zin staat. Wanneer dat zo is, kun je de zin eenvoudig actief maken.

VoorbeeldDoor?Goede reden voor lijdende vorm?Dus…
Door de regering wordt de wetgeving bepaald.Ja.Nee.De regering bepaalt de wetgeving.
In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd.Nee.Ja: ik-vorm vermijden.In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd.
De tekst wordt door de editor nagekeken.Ja.Nee.De editor kijkt de tekst na.
Het boek wordt op dit moment geschreven.Nee.Ja: niet bekend of relevant wie schrijft.Het boek wordt op dit moment geschreven.

Goed om te weten: zelfs als niet bekend is wie de handeling uitvoert, zijn er manieren om de zin actief te maken.

Uitleg onnodig passief met ‘worden’

De lijdende vorm gebruik je wanneer het niet belangrijk is door wie iets gedaan wordt, maar dat het gedaan wordt. Zodra je specificeert wie de handeling uitvoert, kun je de zin actief maken.

Voorbeeld van onnodig passief met ‘worden’
  • Het boek wordt geschreven.
  • Het boek wordt geschreven door Stefánsson.
  • Stefánsson schrijft het boek.

Als het niet relevant is wie de handeling uitvoert, mag de zin passief blijven. Dat is een manier om je tekst onpersoonlijk te houden, zoals het hoort in academische teksten.

Verder kun je het beter niet specificeren als jij het zelf bent die de handeling uitvoert. Om te zorgen dat je tekst objectief is, laat je zoveel mogelijk persoonlijke toevoegingen achterwege.

Voorbeeld passief zonder aan te geven wie handelt
  • De scriptie wordt geschreven om …
  • De scriptie wordt door de onderzoeker geschreven om …
Wist je dat...

Scribbr editors gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden corrigeren? Voorkom dat jouw scriptie, plan van aanpak of verslag wordt afgekeurd op taal. Laat het nakijken door de taalexperts van Scribbr!

Ontdek de nakijkservice

Onnodig passief met ‘zijn’

Het model is toegevoegd aan het verslag door de student = fout.

Waarom is ‘het model is toegevoegd aan het verslag door de student’ fout?

Omdat in deze zin duidelijk is wie de handeling uitvoert – de student – is het niet de bedoeling dat je de lijdende vorm gebruikt. Ook hier herken je onnodig passief als je ‘door + [lijdend voorwerp]’ in de zin ziet staan.

Herkennen van onnodig passief met ‘zijn’

Foutief passief met ‘zijn’Actief
Het model is door de student toegevoegd aan het verslag.De student heeft het model aan het verslag toegevoegd.
De werking van het geneesmiddel is onderzocht door de laborant.De laborant heeft de werking van het geneesmiddel onderzocht.
De kenmerken waren niet beschreven door de journalist.De journalist had de kenmerken niet beschreven.

Ezelsbrug – voorkomen van onnodig passief met ‘zijn’

Als je niet zeker bent of een zin met ‘zijn’ onterecht passief is, kijk of ‘door + [lijdend voorwerp]’ in de zin staat. Wanneer dat zo is, moet je de zin actief maken.

VoorbeeldDoor?Goede reden voor lijdende vorm?Dus…
Door de minister is het beleid uitgevoerd.Ja.Nee.De minister voert het beleid uit.
In dit verslag is een verband aangetoond door de onderzoeker.Ja.Nee.De onderzoeker toont in dit verslag een verband aan.
De tekst is door de docent nagekeken.Ja.Nee.De docent kijkt de tekst na.
De analyse is uitgevoerd.Nee.Ja: niet bekend of relevant wie handelt.De analyse is uitgevoerd.

Ook voor de lijdende vorm met ‘zijn’ geldt dat er manieren zijn om de zin actief te maken, zelfs als niet bekend is wie de handeling uitvoert.

Uitleg onnodig passief met ‘zijn’

Voor het hulpwerkwoord ‘zijn’ geldt hetzelfde als voor ‘worden’: zodra duidelijk is wie of wat de handeling uitvoert, kun je de zin actief maken, behalve als jij het zelf bent of als je dan een persoonlijk voornaamwoord gebruikt.

Ook goed om te weten: in tegenstelling tot het hulpwerkwoord ‘worden’, beschrijft passief met ‘zijn’ voltooide activiteiten. In de voltooid tegenwoordige tijd kun je ‘zijn’ bijvoorbeeld als hulpwerkwoord gebruiken.

Overdreven gebruik van de lijdende vorm

In dit hoofdstuk wordt aangetoond welke methode gebruikt wordt om te zorgen dat de analyse door de onderzoeker uitgevoerd kan worden = fout.

Waarom is dit fout?

Overdreven gebruik van de lijdende vorm moet je voorkomen in je tekst, omdat daardoor omslachtige zinnen ontstaan die niet fijn lezen.

Herkennen van overdreven gebruik lijdende vorm

Er is sprake van overdreven gebruik van de lijdende vorm als je niet varieert tussen de actieve en de lijdende vorm. Dat is ook het geval als je de lijdende vorm onnodig gebruikt.

Het kan lastig zijn om zinnen actief te maken als je geen ik-, jij- of wij-vorm wil gebruiken, maar er is een extra mogelijkheid: de IS-AV-constructie.

Overdreven gebruik lijdende vormIS-AV-constructie: goede manier om lijdende vorm te voorkomen
In dit onderzoek wordt het volgende probleem geanalyseerd zodat het antwoord verkregen wordt en door de onderzoeker conclusies getrokken kunnen worden.Dit onderzoek analyseert het volgende probleem om het antwoord te verkrijgen en om conclusies te kunnen trekken.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de onderzoeksresultaten zodat deze geïnterpreteerd kunnen worden.Dit hoofdstuk gaat in op de onderzoeksresultaten om deze te kunnen interpreteren.
In dit onderzoek is naar voren gekomen dat door de respondenten is aangegeven dat de communicatie tegenvalt.Dit onderzoek heeft laten zien dat de respondenten aangeven dat de communicatie tegenvalt.
Zodra de vragen zijn beantwoord, kunnen de respondenten de survey terugsturen.Zodra de respondenten de vragen hebben beantwoord, kunnen ze de survey terugsturen.

Voorkomen van overdreven gebruik lijdende vorm

Je kunt de IS-AV-constructie gebruiken als je niet de ik-, jij- of wij-vorm wil gebruiken en niet de lijdende vorm.

Zin met ik/jij/wij-vormPassieve zinAlternatief: IS-AV-constructie
Ik ga in dit onderzoek het volgende probleem analyseren zodat het antwoord verkregen wordt.In dit onderzoek wordt het volgende probleem geanalyseerd zodat het antwoord verkregen wordt.Dit onderzoek analyseert het volgende probleem om het antwoord te verkrijgen.
In dit hoofdstuk gaan we in op de onderzoeksresultaten.In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de onderzoeksresultaten.Dit hoofdstuk gaat in op de onderzoeksresultaten.
In dit onderzoek heb je gezien dat de communicatie tegenvalt.In dit onderzoek is naar voren gekomen dat de communicatie tegenvalt.Dit onderzoek heeft laten zien dat de communicatie tegenvalt.
In deze paragraaf toon ik het belang aan van strategisch management.In deze paragraaf wordt het belang getoond van strategisch management.Deze paragraaf laat het belang zien van strategisch management.

De IS-AV-constructie als alternatief

De IS-AV-constructie houdt in dat je een onbezield onderwerp gebruikt, zoals een hoofdstuk of een paragraaf en daar een actief werkwoord aan koppelt. Het is een handige constructie om te gebruiken in structurerende zinnen, waarin je het doel van je tekst(deel) weergeeft.

Hoewel een hoofdstuk officieel niet kan ingaan op iets en een onderzoek niet zelf kan analyseren, kun je deze constructie wel gebruiken om de lijdende vorm te voorkomen.

Voorbeelden van de IS-AV-constructie om lijdende vorm te voorkomen
  • Deze paragraaf laat de belangrijkste aandachtspunten zien
  • Dit onderzoek onderstreept het belang van de herinnering
  • De alinea geeft aan waar het aan schort

Of je liever de IS-AV-constructie of de lijdende vorm gebruikt, is een kwestie van smaak. Beide opties zijn toegestaan, zolang er geen sprake is van overdreven gebruik van de lijdende vorm. Wel is het raadzaam om ook bij je begeleider na te gaan wat de voorkeur heeft.

Wat vind jij van dit artikel?
Lucy Vleeshouwers

Lucy is de Nederlandse Kwaliteitsmanager van Scribbr. Na een paar jaar Scribbr-editor te zijn geweest, was het tijd voor meer. Sindsdien helpt ze studenten en editors met het schrijven en nakijken van academische teksten.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.7

1 reactie

Lucy Vleeshouwers
Lucy Vleeshouwers (Scribbr-team)
20 maart 2014 17:31

Bedankt voor het lezen! Ik hoop dat je er iets aan hebt gehad. Zit je nog met een vraag? Laat een reactie achter en ik kom zo snel mogelijk bij je terug.

Stel een vraag of reageer.