Bijvoeglijk naamwoorden: komt er een -e achter of niet?

Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over het zelfstandig naamwoord dat erbij hoort. Er komt standaard een -e achter een bijvoeglijk naamwoord, behalve bij bepaalde het-woorden en vaste constructies.

De financieel directeur of de financiële directeur

Soort fout Fout Goed
Foutieve buigings-eIn de concurrentieanalyse is een belangrijke aspect opgenomen.In de concurrentieanalyse is een belangrijk aspect opgenomen.
Vaste constructieDit wordt besproken in het theoretische kader.Dit wordt besproken in het theoretisch kader.
Bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoordHet verwacht concert werd afgelast.Het verwachte concert werd afgelast.

Foutieve buigings-e

Een groot groep en een grote team = fout.

Waarom zijn ‘een groot groep’ en ‘een grote team’ fout?

Groep en team hebben niet hetzelfde woordgeslacht. Groep is een de-woord en team is een het-woord. Bij een de-woord komt altijd een -e en bij een het-woord meestal niet.

Herkennen van fouten met de buigings-e

Fout Goed
De volledig scriptieDe volledige scriptie
De intelligent kinderenDe intelligente kinderen
Het ambitieus personeelHet ambitieuze personeel
Zijn succesvol bedrijfZijn succesvolle bedrijf
Een nieuwe besluitEen nieuw besluit
Geen politieke bestuurGeen politiek bestuur

Ezelsbrug – buigings-e wel of niet toepassen

Er zijn enkele vaste regels voor de buigings-e. Achter het bijvoeglijk naamwoord komt wel een e bij:

  • Een de-woord
  • Een meervoud
  • Een het-woord dat voorafgegaan wordt door (bezittelijke) voornaamwoorden zoals het, mijn, zijn of hun

Achter het bijvoeglijk naamwoord komt geen e bij:

  • Een het-woord dat volgt op het onbepaalde lidwoord een
  • Een het-woord dat voorafgegaan wordt door een hoeveelheidsaanduiding zoals ‘veel’ of ‘geen’

Een uitzondering op deze regel zijn vaste constructies.

Lastig te bepalenHet bijvoeglijk naamwoord hoort bij…Dus
De volledig(e) scriptie…een de-woordDe volledige scriptie
De intelligent(e) kinderen…een meervoudDe intelligente kinderen
Het (ambitieus/ambitieuze) personeel…een het-woord voorafgegaan door een persoonlijk voornaamwoordHet ambitieuze personeel
Zijn succesvol(le) bedrijf…een het-woord voorafgegaan door de bezitsvormZijn succesvolle bedrijf
Een nieuw(e) besluit…een het-woord dat volgt op het onbepaalde lidwoord eenEen nieuw besluit
Geen politiek(e) bestuur…een het-woord dat voorafgegaan wordt door veel, weinig, of een andere hoeveelheidsaanduidingGeen politiek bestuur

Betekenisverschil bij buigings-e

Soms kun je bijvoeglijk naamwoorden met en zonder -e schrijven, maar verandert de betekenis afhankelijk van de keuze die je maakt.

Als je een -e toevoegt zegt het bijvoeglijk naamwoord altijd iets over het zelfstandig naamwoord. Zodra je de -e weglaat, is dat niet meer zo. Vaak is dan sprake van een vaste constructie.

Voorbeelden betekenisverschil bij buigings-e
  • De financiёle directeur = een directeur die financieel van aard is
  • De financieel directeur = iemand die verantwoordelijk is voor het financiële beleid
  • Het centrale station = het station dat een centrale ligging heeft in een plaats
  • Het centraal station = het hoofdstation van een plaats
  • De bijzondere hoogleraar = een hoogleraar die bijzonder is als persoon
  • De bijzonder hoogleraar = een hoogleraar met een aparte status in de academische wereld
  • De politieke tekenaar = een tekenaar die politiek geïnteresseerd of ingesteld is
  • De politiek tekenaar = een tekenaar van politieke prenten

Vaste constructie

Het theoretische kader = fout.

Waarom is ‘het theoretische kader’ fout?

Vaste constructies met een eigen betekenis worden zonder -e geschreven. De -e mag weggelaten worden, omdat dit benadrukt dat ‘theoretisch’ en ‘kader’ zo vaak in samenhang worden gebruikt dat ze een geheel vormen.

VoorbeeldVaste combinatie?Dus…
Het menselijk(e) lichaamJaHet menselijk lichaam
Het (groot/grote) budgetNeeHet grote budget
Het (openbaar/openbare) vervoerJaHet openbaar vervoer
Het bijvoeglijk(e) naamwoordJaHet bijvoeglijk naamwoord
Het ongeloofwaardig(e) verhaalNeeHet ongeloofwaardige verhaal

Ezelsbrug – vaste combinaties herkennen

Of twee woorden een vaste combinatie vormen, is lastig te bepalen. Hier zijn geen vaste regels voor. Bij twijfel kun je de term het beste even googelen.

  • Zoek in Google een voor een naar beide vormen van de term waar je over twijfelt en zet ze tussen dubbele aanhalingstekens om te zoeken op de precieze term: “theoretische kader” / “theoretisch kader”.
  • Als je zoekt op “theoretische kader” laat Google automatisch de resultaten voor “theoretisch kader” zien omdat dat de gebruikelijke term is. Ook krijg je voor “theoretisch kader” veel meer zoekresultaten. Dan weet je dus hoe het zit!
  • Mocht je alsnog twijfelen, controleer dan hoe de combinatie wordt geschreven in de meeste artikelen die je in de zoekresultaten vindt. Let daarbij vooral op toonaangevende websites, zoals taaladvies en wikipedia.

Hoeveel fouten bevat jouw scriptie?

De taalexperts van Scribbr verbeteren gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden. Benieuwd wat er precies wordt verbeterd? Verschuif de cursor van links naar rechts!

Scriptie nakijken op taal

Bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord

De verwachtte groei viel mee = fout.

Waarom is ‘de verwachtte groei’ fout?

Een voltooid deelwoord als ‘[ik had] verwacht’ kan ook als bijvoeglijk naamwoord worden gebruikt.

Normaal gezien verdubbel je bij zwakke werkwoorden met een korte klinker in de stam de -d of -t als je het voltooid deelwoord bijvoeglijk gebruikt. Anders bestaat de kans dat je deze woorden verkeerd uitspreekt.

Als er geen kans is dat je het woord verkeerd uitspreekt, verdubbel je de -d of -t niet. Daarom schrijf je ‘de verwachte groei’ en niet ‘de verwachtte groei’.

Zwak werkwoord met korte klinker* in de stamKans op verkeerd uitspreken zonder verdubbeling -d of -t?Dus…
BekladdenJa: ‘beklade’De bekladde muur
VerhittenJa: ‘verhite’De verhitte discussie
VerwachtenNee: ‘verwachte’De verwachte groei
HechtenNee: ‘gehechte’De gehechte wond

* Een korte klinker is bijvoorbeeld een ‘a’ zoals in stad of een ‘o’ zoals in kort. Lange klinkers klinken als ‘aa’ zoals in staken en ‘oo’ zoals in besloten.

Herkennen van fouten met bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoorden

Fout Goed
De geschrokke personenDe geschrokken personen
Het verwerkt traumaHet verwerkte trauma
De gedraagde lastDe gedragen last
De opgepoetst tekstDe opgepoetste test
De verwachtte resultatenDe verwachte resultaten
De gerede documentenDe geredde documenten
De verstomd docentDe verstomde docent
Het bekleedde ambtHet beklede ambt

Fouten met bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoord voorkomen

Om te weten hoe je bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoorden schrijft, moet je een paar dingen weten:

  • Is het een sterk of een zwak werkwoord?
  • Zit er een lange of korte klinker in de stam?

Je herkent sterke werkwoorden eraan dat de klank verandert als je ze in de verleden tijd zet, zoals ‘lopen’ verandert in ‘liep’.

Bij sterke werkwoorden zijn het voltooid deelwoord en bijvoeglijk naamwoord hetzelfde. Het is ‘ik heb gegeten’, maar ook ‘het gegeten gerecht’. Dan maakt het niet uit of er een korte of lange klinker in de stam zit.

Als er een korte klinker in de stam van een zwak werkwoord zit, verdubbel je de -d of -t, behalve als er geen kans is dat je het woord verkeerd uitspreekt.

Als een zwak werkwoord een lange klinker in de stam heeft, verdubbel je de -d of -t juist niet. Dan vervoeg je ze net als gewone bijvoeglijk naamwoorden (de grote foto / de vergrote foto).

WerkwoordSterk?Korte klinker?Dus…
Dragen – droeg – gedragenJa.De gedragen toon
Redden – redde – geredNee.Ja.De geredde jongen
Lopen – liep – gelopenJa.De gelopen race
Bekleden – bekleedde – bekleedNee.Nee.Het beklede ambt
Beleven – beleefde – beleefdNee.Nee.De beleefde avonturen

Uitleg bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoorden

De algemene regel is dat bij een bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord een -e achter het voltooid deelwoord komt. Zo zeg je ‘het schip is bemand’ en ‘het bemande schip’.

Ook geldt dat bij een korte klinker de medeklinker t of d meestal wordt verdubbeld als de stam eindigt op een -d of -t. De stam van ‘redden’ is bijvoorbeeld ‘red’; het bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoord wordt dan ‘geredde’ en niet ‘gerede’.

Toepassen bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoorden

VoorbeeldRegelDus…
De geschrokke(n) personenBij sterke werkwoorden zijn het voltooid deelwoord en bijvoeglijk naamwoord hetzelfdeDe geschrokken personen
Het verwerkt(e) traumaEr komt standaard een -e achter het voltooid deelwoordHet verwerkte trauma
De (gedraagde/gedragen) lastBij sterke werkwoorden zijn het voltooid deelwoord en bijvoeglijk naamwoordt hetzelfdeDe gedragen last
De opgepoetst(e) tekstEr komt een -e achter het voltooid deelwoordDe opgepoetste test
De verwacht(t)e resultatenEr is geen kans dat je het woord verkeerd uitspreekt als je geen -t toevoegtDe verwachte resultaten
De gered(d)e documentenAls je de -d niet verdubbelt, bestaat de kans dat je het woord verkeerd uitspreektDe geredde documenten
De verstomd(e) docentEr komt een -e achter het voltooid deelwoordDe verstomde docent
Wat vind jij van dit artikel?
Bo van Alst

Bo werkt als senior editor voor Scribbr. Als echte digital nomad reist ze met haar laptop de wereld rond. Tijdens haar reizen helpt ze studenten en editors met hun scripties en nakijkwerk.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.8

1 reactie

Bo van Alst
Bo van Alst (Scribbr-team)
12 november 2018 om 12:41

Bedankt voor het lezen! Ik hoop dat je er iets aan hebt gehad. Zit je nog met een vraag? Laat een reactie achter en ik kom zo snel mogelijk bij je terug.

Stel een vraag of reageer.