Samentrekkingen en woordafbrekingen

Iets is een samentrekking als een deel van een woord, een woord of meerdere woorden worden weggelaten in een zin. Bij een woordafbreking wordt een streepje neergezet zodat je weet waar iets is weggelaten.

De interne- en externe analyse of de interne en externe analyse?

Soort fout Fout Goed
Foutieve samentrekking op woordniveauDe desk en de fieldresearchDe desk- en de fieldresearch
Foutieve lidwoorden bij een samentrekkingDe vragenlijst en getalDe vragenlijst en het getal
Foutieve samentrekking op zinsniveauHet bevalt de stagiaires dat ze veel leren en hopen dat ze het project goed afronden.Het bevalt de stagiaires dat ze veel leren en ze hopen dat ze het project goed afronden.

Foutieve samentrekking op woordniveau

De interview en enquêtevragen = fout.

Waarom is ‘de interview en enquêtevragen’ fout?

Als je een deel van een woord weglaat, moet je op de plaats van het weggelaten deel een streepje zetten. Het moet zijn ‘interview- en enquêtevragen’, daarmee kort je ‘interviewvragen en enquêtevragen’ in.

Herkennen van foutieve samentrekkingen op woordniveau

FoutMet weggelaten deel Goed
Hoofd en deelvragenHoofd(vragen) en deelvragenHoofd- en deelvragen
Boektitel en omslagBoektitel en (boek)omslagBoektitel en -omslag
Scriptie en studiebegeleidingScriptie(begeleiding) en studiebegeleidingScriptie- en studiebegeleiding
Werk en denkniveauWerk(niveau) en denkniveauWerk- en denkniveau

Ezelsbrug – foutieve samentrekkingen op woordniveau voorkomen

Als je een streepje toevoegt, moet op die plaats het weggelaten woord passen. Zonder streepje verandert de betekenis.

Voorbeeld weglatingsstreepje bij samentrekking op woordniveau
  • Werk- en denkniveau = het werkniveau en het denkniveau
  • Werk en denkniveau = het werk en het denkniveau

Om erachter te komen of je een streepje moet toevoegen, bepaal je of de twee woorden allebei op hetzelfde woord eindigen of er juist mee beginnen.

Wil je schrijven over werkzaamheden en over een bepaald denkniveau dan schrijf je ‘het werk en het denkniveau’. Als je het juist hebt over het geestelijk en praktisch niveau dat voor een baan nodig is dan schrijf je ‘werk- en denkniveau’.

Lastig te bepalenIs er een woorddeel weggelaten?Dus…
De boektitel en omslag moesten klaar zijn zodat opdracht gegeven kon worden voor de drukproef.Ja: boekDe boektitel en -omslag moesten klaar zijn zodat opdracht gegeven kon worden voor de drukproef.
Mijn studie en scriptiesamenvatting hebben nu prioriteit.Nee: Studiesamenvatting is geen bestaand woordMijn studie en mijn scriptiesamenvatting hebben nu prioriteit.
De scriptie en studiebegeleiding op mijn universiteit is beperkt.Ja: begeleidingDe scriptie- en studiebegeleiding op mijn universiteit is beperkt.
De alinea en paragraafindeling zijn belangrijk in een scriptie.Ja: indelingDe alinea- en paragraafindeling zijn belangrijk in een scriptie.

Verschil bijvoeglijk naamwoord en woordafbreking

Als je twijfelt of ergens een streepje moet, kun je jezelf de vraag stellen of het eerste deel van de woordcombinatie bijvoeglijk gebruikt is bij het tweede. Als dat zo is, schrijf je het woord los.

Zodra het antwoord op de vraag gek is en je met ‘nee’ kunt antwoorden, weet je dat het oorspronkelijk om één woord ging. Dan voeg je een streepje toe.

Lastig te bepalenIs er een woorddeel weggelaten?Dus…
Basis(-) en voortgezet onderwijsIs het onderwijs basis? Nee.Basis- en voortgezet onderwijs
Voortgezet(-) en basisonderwijsIs het onderwijs voortgezet? Ja.Voortgezet en basisonderwijs
Overheids(-) en particuliere organisatiesZijn de organisaties overheid? Nee.Overheids- en particuliere organisaties
Particuliere(-) en overheidsorganisatiesZijn de organisaties particulier? Ja.Particuliere en overheidsorganisaties

Streepje te veel?

Waak er ook voor te veel streepjes in te voegen. Bijvoeglijk gebruikte woorden krijgen nooit een streepje.

Fout Goed
De beantwoorde en onbeantwoorde vragenDe beantwoorde en onbeantwoorde vragen
De interne en externe analyseDe interne en externe analyse
De inhoudelijke en structurele wijzigingenDe inhoudelijke en structurele wijzigingen

Foutieve samentrekking met lidwoorden

De vragenlijst en getal die … = fout.

Waarom is ‘de vragenlijst en getal’ fout?

Je mag alleen lidwoorden weglaten als twee of meer woorden in de zin hetzelfde lidwoord krijgen. De woorden ‘vragenlijst’ en ‘getal’ krijgen niet hetzelfde lidwoord, daarom schrijf je ‘de vragenlijst en het getal’.

Herkennen van foutieve samentrekkingen met lidwoorden

Vooral in opsommingen kan het logisch lijken om zoveel mogelijk woorden weg te laten. Maar de lidwoorden mogen alleen achterwege blijven als de woorden in de opsomming dezelfde lidwoorden krijgen.

Fout Goed
Hij reist met het openbaar vervoer, auto en fiets.Hij reist met het openbaar vervoer, de auto en de fiets.
Het resultaat, antwoord en conclusie komen naar voren.Het resultaat, het antwoord en de conclusie komen naar voren.
Aan het model, interviews en enquêteresultaten vallen verschillende zaken op.Aan het model, de interviews en de enquêteresultaten vallen verschillende zaken op.

Ezelsbrug – fouten in samentrekkingen met lidwoorden voorkomen

Als je te ver gaat met samentrekkingen, kan het zijn dat je een lidwoord te veel weglaat. Kijk daarom altijd of woorden dezelfde lidwoorden krijgen. Alleen dan mag je herhaalde lidwoorden weglaten.

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Foutieve samentrekking op zinsniveau

De methoden zijn bepaald en het kader opgesteld = fout.

Waarom is dit fout?

Als je woorden weglaat, moet je ervoor zorgen dat de zin daarna nog klopt. ‘De methoden’ is meervoud, terwijl ‘het kader’ enkelvoud is. Daarom mag je het werkwoord in het tweede deel van de zin niet weglaten. Het moet zijn ‘…en het kader is opgesteld’.

Om te voorkomen dat je foutieve samentrekkingen gebruikt, moeten de weggelaten woorden:

  • dezelfde betekenis hebben
  • dezelfde grammaticale functie hebben
  • hetzelfde getal hebben (allebei enkelvoud of meervoud)
  • op de juiste plek in de zin staan
  • in zinnen van gelijke rang staan

Herkennen van foutieve samentrekkingen op zinsniveau

FoutSoort fout Goed
De manager geeft graag complimenten, maar niets om de organisatieregels.Het weggelaten deel heeft niet dezelfde betekenis.De manager geeft graag complimenten, maar geeft niets om de organisatieregels.
De school heeft haar leerlingen naar huis gestuurd en zichzelf failliet verklaard.Het weggelaten deel heeft niet dezelfde grammaticale functie.De school heeft haar leerlingen naar huis gestuurd en heeft zichzelf failliet verklaard.
In de conclusie zijn de deelvragen besproken en de hoofdvraag beantwoord.Het weggelaten deel heeft niet hetzelfde getal.In de conclusie zijn de deelvragen besproken en is de hoofdvraag beantwoord.
Het liefst gaan ze eerst op vakantie, maar kijken ze uit naar de opening van het café.Het weggelaten deel staat niet op de juiste plek.Het liefst gaan ze eerst op vakantie, maar ze kijken uit naar de opening van het café.
Het bevalt de stagiaires dat ze veel leren en hopen dat ze het project goed afronden.Het samengetrokken deel staat niet in zinnen van gelijke rang.Het bevalt de stagiaires dat ze veel leren en ze hopen dat ze het project goed afronden.

Foutieve samentrekkingen op zinsniveau voorkomen

Zodra een lange zin onoverzichtelijk wordt, kan het helpen om de zin eerst helemaal uit te schrijven om te bepalen welke woorden je kunt weglaten. Dan kun je ook beslissen of je de zin moet opsplitsen.

Voorbeeld zin uitschrijven om foutieve samentrekking te voorkomen
  • Twijfelgeval: ‘In de conclusie zijn de deelvragen besproken en de hoofdvraag beantwoord, maar niet de aanbevelingen.’
  • Helemaal uitgeschreven: ‘In de conclusie zijn de deelvragen besproken en [is] de hoofdvraag beantwoord, maar [zijn] niet de aanbevelingen [besproken].’

Je ziet dat afwisselend ‘zijn’ en ‘is’ wordt gebruikt. Dat komt omdat het over een enkelvoudig en een meervoudig onderwerp gaat, namelijk de deelvragen, de hoofdvraag en de aanbevelingen. Daarom kun je ‘zijn’ of ‘is’ niet weglaten.

Daarnaast komt ‘besproken’ twee keer voor, maar je kunt dit woord niet weglaten. Anders staat er ‘maar zijn niet de aanbevelingen’ en dan is de zin incompleet. Het best is om de zin in tweeën te splitsen.

Voorbeeld zin splitsen om foutieve samentrekking te voorkomen
‘In de conclusie zijn de deelvragen besproken en is de hoofdvraag beantwoord. De aanbevelingen zijn niet besproken.’

Woordvolgorde bij foutieve samentrekkingen op zinsniveau

Soms gaat het er niet om welke woorden je kunt weglaten, maar of de woordvolgorde wel klopt in samengetrokken zinsdelen.

Voorbeeld zin opsplitsen om verkeerde woordvolgorde te voorkomen
‘Eerst analyseert dit onderzoek het belang van klokkenluidersbescherming en gaat het later in op de gevolgen van het ontbreken hiervan.’
  • Eerst analyseert dit onderzoek […].
  • Later gaat het in op […].

Het onderwerp ‘het’ volgt hier op de persoonsvorm ‘gaat’; dat noem je foutieve inversie. Na ‘en’ begint een nieuwe zin met onderwerp en persoonsvorm, dus die mogen niet omgedraaid worden. Je kan de zin op twee manieren verbeteren:

  • Eerst analyseert dit onderzoek […] en later gaat het in op de gevolgen […].
  • Eerst analyseert dit onderzoek […] en het gaat later in op de gevolgen […].

Zinnen splitsen om foutieve samentrekking te voorkomen

In lange zinnen verlies je al snel het overzicht. De zin in tweeën splitsen is een manier om verkeerd samengetrokken zinnen te voorkomen.

Lange zinGesplitste zin
De manager is betrokken bij het bedrijf en geeft graag complimenten, maar niets om de organisatieregels.De manager is betrokken bij het bedrijf en geeft graag complimenten. Hij geeft echter niets om de organisatieregels.
De school die in moeilijkheden verkeerde heeft haar leerlingen naar huis gestuurd en zichzelf failliet verklaard.De school die in moeilijkheden verkeerde heeft haar leerlingen naar huis gestuurd. Vervolgens heeft de school zichzelf failliet verklaard.
In de conclusie zijn de deelvragen besproken en de hoofdvraag beantwoord.In de conclusie zijn de deelvragen besproken. Ook is de hoofdvraag beantwoord.
Het liefst gaan ze eerst op vakantie, maar kijken ze uit naar de opening van het café.Het liefst gaan ze eerst op vakantie. Ze kijken echter ook uit naar de opening van het café.
Het bevalt de stagiaires dat ze veel leren bij het bedrijf en hopen dat ze het project goed afronden.Het bevalt de stagiaires dat ze veel leren bij het bedrijf. Ze hopen dat ze het project goed afronden.
Wat vind jij van dit artikel?
Lucy Vleeshouwers

Lucy is de Nederlandse Kwaliteitsmanager van Scribbr. Na een paar jaar Scribbr-editor te zijn geweest, was het tijd voor meer. Sindsdien helpt ze studenten en editors met het schrijven en nakijken van academische teksten.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.7

1 reactie

Lucy Vleeshouwers
Lucy Vleeshouwers (Scribbr-team)
2 november 2018 14:30

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Heb je nog vragen? Ik doe mijn best om ze zo snel mogelijk te beantwoorden. :)

Stel een vraag of reageer.