Samenstellingen in scripties de baas worden

Woorden worden vaak onterecht los van elkaar geschreven in scripties, vooral bij samenstellingen. Deze schrijf je in het Nederlands aan elkaar, eventueel met koppelteken.

De invloed van het Engels speelt een grote rol. In het Engels schrijf je samenstellingen juist los van elkaar en dat zorgt voor verwarring.

Soort fout Fout Goed
Tweedelige samenstellingScriptie begeleiderScriptiebegeleider
Driedelige samenstellingLange termijn planningLangetermijnplanning
Samenstelling met Engelse woordenAffiliate marketing overeenkomstAffiliatemarketingovereenkomst, Affiliate-marketing-overeenkomst, Affiliatemarketing-overeenkomst
AfkortingSWOT analyseSWOT-analyse
WoordgroepAdfundumAd fundum

Fouten in tweedelige samenstellingen

Scriptie begeleider, hoge school en interim bestuur = fout.

Waarom zijn ‘scriptie begeleider, hoge school en interim bestuur’ fout?

In het Nederlands schrijf je samenstellingen aan elkaar of met een koppelteken. Als je deze los schrijft kan er onduidelijkheid ontstaan over de betekenis. Zo is een hoge school een school die letterlijk hoog is, terwijl een hogeschool een school is waar hoger onderwijs gegeven wordt.

Herkennen van fouten in tweedelige samenstellingen

Fout Goed
Hoofd vraagHoofdvraag
Voor onderzoekVooronderzoek
Probleem analyseProbleemanalyse
Onderzoeks voorstelOnderzoeksvoorstel
Vervolg studieVervolgstudie

Ezelsbrug – fouten in tweedelige samenstellingen voorkomen

Als je twijfelt of iets een tweedelige samenstelling is, bedenk dan dat iets een samenstelling is wanneer twee (of meer) woorden een geheel vormen. Dan heeft het woord ook één hoofdklemtoon.

Eén hoofdklemtoonMeerdere hoofdklemtonen
De probléémanalyse moest bepaald wordenToen aan het probléém analýse voorafging
In het vóóronderzoek kies je een onderwerpVóór ónderzoek is het van belang een plan van aanpak te schrijven

Mocht dat lastig zijn, dan kun je jezelf de vraag stellen of het eerste deel van de woordcombinatie bijvoeglijk gebruikt is bij het tweede. Als dat zo is, is het geen samenstelling en schrijf je het woord los.

Bij samenstellingen is het antwoord op de vraag vaak gek; dan weet je dat het woord aan elkaar moet.

Lastig te bepalenStel de vraagDus…
Grote school / groteschoolIs de school groot? Ja.Grote school
Hoofd vraag / HoofdvraagIs de vraag hoofd? Nee.Hoofdvraag
Probleem analyse / ProbleemanalyseIs de analyse probleem? Nee.Probleemanalyse
Vervolg studie / vervolgstudieIs de studie vervolg? Nee.Vervolgstudie

Uitleg tweedelige samenstellingen

Je kunt in het Nederlands eindeloos veel samenstellingen maken. Dit kun je doen met zelfstandig naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, werkwoorden en afleidingen.

Voorbeeld Fout Goed
Samenstelling met zelfstandig naamwoordenReferentie stijlReferentiestijl
Samensteling met bijvoeglijk naamwoord – zelfstandig naamwoordPlatte landPlatteland
Samenstelling in een werkwoordTekort komenTekortkomen
Samenstelling met een afleidingPseudo wetenschapPseudowetenschap
Samenstelling met een naamGoogle opdrachtGoogleopdracht, Google-opdracht*

* Bij samenstellingen met een bedrijfsnaam mag je ook een koppelteken toevoegen voor de leesbaarheid.

De hoofdregel is dat samenstellingen altijd aan elkaar worden geschreven. Het is ook toegestaan om streepjes toe te voegen als dat de leesbaarheid verbetert. Bij klinkerbotsing is dat zelfs verplicht.

Soort fout Fout Goed
Gewone samenstellingPlagiaat controlePlagiaatcontrole
Gewone samenstellingTest resultaatTestresultaat
KlinkerbotsingData analyseData-analyse
KlinkerbotsingAlineaindelingAlinea-indeling
Slechte leesbaarheidBijeffectBij-effect

Fouten in driedelige samenstellingen

Korte termijn effect en sociale zekerheidsportefeuille = fout.

Waarom zijn ‘korte termijn effect en sociale zekerheidsportefeuille’ fout?

Wanneer een samenstelling uit drie of meer delen bestaat, moet deze aan elkaar of met koppeltekens worden geschreven, anders verandert de betekenis. Een ‘sociale zekerheidsportefeuille’ is een zekerheidsportefeuille die sociaal is in plaats van een portefeuille die gaat over sociale zekerheid.

Herkennen van fouten in driedelige samenstellingen

Fout Goed
Student advies bureauStudentadviesbureau
Nul uren contractNulurencontract
Vijf sterren recensieVijfsterrenrecensie
Korte termijn effectKortetermijneffect
Sociale zekerheidsportefeuilleSocialezekerheidsportefeuille

Ezelsbrug – fouten in driedelige samenstellingen voorkomen

Twijfel je of een combinatie van drie woorden een samenstelling is? Check dan of het eerste deel van de samenstelling bij het tweede of het derde deel hoort.

Stel jezelf bijvoorbeeld bij het woord ‘langebaanwedstrijd’ de vraag: is de wedstrijd lang? Als je de vraag met ‘ja’ beantwoordt, schrijf je lange baanwedstrijd. Als het antwoord nee is en het eerste deel hoort bij het tweede deel van de samenstelling dan schrijf je ‘langebaanwedstrijd’ (een wedstrijd op de lange baan).

Lastig te bepalenStel de vraagDus…
Student advies bureau / studentadviesbureauIs het bureau student advies? Nee.Studentadviesbureau
Nul uren contract / NulurencontractIs het contract nul uren? Nee.Nulurencontract
Sociale werkplaats / socialewerkplaatsIs de werkplaats sociaal? Ja.Sociale werkplaats
Vijf sterren recensie / vijfsterrenrecensieIs de recensie vijf sterren? Nee.Vijfsterrenrecensie

Uitleg fouten in driedelige samenstellingen

Driedelige combinaties waarvan het eerste deel wel bij het tweede hoort maar niet bij het derde worden aaneengeschreven. Ook mag je een of meerdere koppeltekens toevoegen als dat de leesbaarheid van het woord bevordert.

Met een samenstelling voorkom je omslachtige beschrijvingen.

Voorbeeld voorkomen omslachtige beschrijvingen
  • Hij liet een recensie achter van vijf sterren voor het bureau dat advies geeft aan studenten.
  • Hij liet een vijfsterrenrecensie achter voor het studentenadviesbureau.

Engelse thesis? Onze native speakers tillen je Engels naar een hoger niveau!

  • Geen taal- en spelfouten meer
  • Dunglish gecorrigeerd
  • Meer academische zinsbouw
  • Gevarieerdere woordkeuze

Klaar voor een perfecte thesis?

Ontdek de Engelse nakijkservice

Samenstellingen met Engelse woorden

Corporate governance gedachte en assessment centrum = fout.

Waarom zijn ‘corporate governance gedachte en assessment centrum’ fout?

Samenstellingen met Engelse woorden erin schrijf je in het Nederlands aan elkaar. Wel mag je streepjes toevoegen, zodat de samenstelling beter te lezen is.

Herkennen van fouten in samenstellingen met Engelse woorden

Fout Goed Goed met streepje
Customer service afdelingCustomerserviceafdelingCustomer-service-afdeling
Business planBusinessplanBusiness-plan
Social media accountSocialmedia-accountSocial-media-account
Corporate governance gedachteCorporategovernancegedachteCorporate-governance-gedachte
Assessment centrumAssessmentcentrumAssessment-centrum

Ezelsbrug – fouten in samenstellingen met Engelse woorden voorkomen

Uitleg samenstellingen met Engelse woorden

De regels voor Engelse woorden in Nederlandse teksten zijn in beweging. De regels zijn nu als volgt:

  • Streepjes mogen altijd ingevoegd worden voor de leesbaarheid
  • Engels(e) woord(en) die een samenstelling vormen met Nederlands woord schrijf je aan elkaar
  • Engelse termen die gebruikt worden in een Nederlandse tekst schrijf je aan elkaar (alleen voor ingeburgerde woorden)

Het kan lastig te bepalen zijn of een woord ingeburgerd is in het Nederlands of niet. Sommige termen bevinden zich in een grijs gebied.

Is het bijvoorbeeld ‘content marketing’ of ‘contentmarketing’? En is het ‘customerjourney’ of ‘customer journey’? Deze termen kun je zowel met één als met meerdere klemtonen uitspreken. Dit zijn daarom lastige gevallen.

De truc is, als het woord of onderdelen van het woord in het Groene Boekje staan, kun je ervan uitgaan dat ze ingeburgerd zijn.

Lastig te bepalenGroene boekje?Dus…
Content marketing / ContentmarketingContent → Ja.
Marketing → Ja.
Contentmarketing en Content-marketing
Customer journey / CustomerjourneyCustomer → Nee.
Journey → Nee.
Customer journey
Finance control / FinancecontrolFinance → Ja.
Control → Nee.
Financecontrol en Finance-control
Quality management / QualitymanagementQuality → Nee.
Management → Ja.
Qualitymanagement en Quality-management

Let op: over Engelse woorden in Nederlandse scripties bestaat discussie. Wij hebben alles op een rij gezet zodat je niet hoeft te twijfelen. Belangrijk is altijd om consequent te zijn in de keuze die je maakt voor een bepaalde schrijfwijze.

Fouten in samenstellingen met afkortingen

ERP systeem en SWOT analyse = fout.

Waarom zijn ‘ERP systeem en SWOT analyse’ fout?

Samenstellingen met een afkorting erin schrijf je met een koppelteken. Dan is het duidelijk dat ‘ERP’ en ‘systeem’ als term bij elkaar horen.

Herkennen van fouten in samenstellingen met afkortingen

Fout Goed
CM systeemCM-systeem
IT oplossingenIT-oplossingen
SWOT analyseSWOT-analyse

Ezelsbrug – fouten in samenstellingen met afkortingen voorkomen

Als je een afkorting ziet bij een woord dat uit twee delen bestaat, moet je een streepje toevoegen. Ook hier kun je de vraag stellen of het eerste deel bijvoeglijk gebruikt is bij het tweede. Is het systeem CM? Nee, daarom schrijf je het woord met streepje.

Lastig te bepalenStel de vraagDus…
CM systeem / CM-systeemIs het systeem CM? Nee.CM-systeem
IT oplossingen / IT-oplossingenZijn de oplossingen IT? Nee.IT-oplossingen
SWOT analyse / SWOT-analyseIs de analyse SWOT? Nee.SWOT-analyse.
Vijf sterren recensie / vijfsterrenrecensieIs de recensie vijf sterren? Nee.Vijfsterrenrecensie

Uitleg samenstellingen met afkortingen

Een streepje voeg je altijd toe bij samenstellingen met afkortingen. Dit geldt ook als de samenstelling een cijfer, initiaalwoord, losse letter of symbool bevat.

Soort samenstellingVoorbeeld
Samenstelling met cijfer30-jarige
Samenstelling met initiaalwoordpc-gebruiker
Samenstelling met losse lettere-mailadres
Samenstelling met symbool21+-regeling

Fouten met woordgroepen

Adhoc en recentregeringsakkoord = fout.

Waarom zijn adhoc en recentregeringsakkoord fout?

Dit zijn woordgroepen en deze schrijf je los. Een woordgroep is een serie woorden die bij elkaar hoort die je onder andere kunt herkennen aan meerdere hoofdklemtonen.

In het voorbeeld van ‘recent regeringsakkoord’ kun je het ook zien aan het feit dat ‘recent’ verwijst naar het akkoord en niet naar de regering. Het is dus een bijvoeglijk naamwoord. Als je jezelf de vraag stelt ‘is het regeringsakkoord recent?’, dan is het antwoord ‘ja’. Daarom schrijf je ‘recent’ hier los.

Herkennen van fouten met woordgroepen

Fout Goed
AdhocAd hoc
TeallentijdeTe allen tijde
AcademischziekenhuisAcademisch ziekenhuis
PsychologischonderzoekPsychologisch onderzoek
Het koninklijkinstituutHet koninklijk instituut

Ezelsbrug – fouten met woordgroepen voorkomen

Als het eerste woord iets zegt over het tweede, stel jezelf dan weer de vraag of het eerste woord bijvoeglijk gebruikt is.

Lastig te bepalenStel de vraagDus…
Academischziekenhuis / academisch ziekenhuisIs het ziekenhuis academisch? Ja.Academisch ziekenhuis
Psychologischonderzoek / psychologisch onderzoekZijn de oplossingen IT? Nee.IT-oplossingen
Koninklijkinstituut / koninklijk instituutIs het instituut koninklijk? Ja.Koninklijk instituut

Voor woordgroepen als ‘ad hoc’ en ‘te allen tijde’ bestaat geen ezelsbruggetje. Van die woorden kun je de schrijfwijze nagaan in het Groene Boekje als je twijfelt.

Uitleg – Wat is het verschil tussen een woordgroep en een samenstelling?

Soms is het lastig te bepalen of iets een woordgroep of een samenstelling is. De betekenis van het woord is vaak net anders.

WoordgroepSamenstelling
Veel gestelde vragen (veel vragen die zijn gesteld)Veelgestelde vragen (vragen die vaak gesteld worden)
Een zwart boek (een boek met een zwarte kleur)Een zwartboek (een publicatie van gegevens over een misstand)
Een hoge school (een hoog gelegen school)Een hogeschool (een school voor hoger onderwijs)

Het onderscheid tussen een woordgroep en een samenstelling wordt duidelijk als je de term in het meervoud zet. In woordgroepen verbuig je de bijvoeglijke naamwoorden en in een samenstelling niet.

WoordgroepSamenstelling
Vele gestelde vragenVeelgestelde vragen
De zwarte zwart boekenDe zwartboeken
De hoge scholenDe hogescholen
Wat vind jij van dit artikel?
Lucy Vleeshouwers

Lucy is de Nederlandse Kwaliteitsmanager van Scribbr. Na een paar jaar Scribbr-editor te zijn geweest, was het tijd voor meer. Sindsdien helpt ze studenten en editors met het schrijven en nakijken van academische teksten.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.8

6 reacties

Cc
2 oktober 2017 10:10

Beste mensen,

De enige en juiste spelling is snel te vinden in de onlineversie (dit schrijf je aan elkaar) van het Groene boekje: WWW.WOORDENLIJST.ORG .
Jammer dat jullie niet naar deze website verwijzen.
Vriendelijke groet,
Cc

Beantwoorden

Wouter
Wouter (Scribbr-team)
3 oktober 2017 19:09

Beste Cc,
Bedankt voor je berichtje! Het Groene boekje is inderdaad het beste naslagwerk. We verwijzen hier helemaal onderaan de pagina naar.
Groetjes,
Wouter

Beantwoorden

Simone
28 juni 2017 20:24

Dag Scribbr-team!

Is het overheidsbesluitcontext of overheidsbesluitscontext? Of bestaat dit woord niet?

Alvast bedankt!

Beantwoorden

Jimi
Jimi (Scribbr-team)
5 juli 2017 19:33

Hoi Simone! Je kunt altijd het woord even googelen (vergeet het woord niet tussen aanhalingstekens te zetten) , dus: "overheidsbesluitcontext" en "overheidsbesluitscontext". In dit geval kwam er bij allebei de woorden niks omhoog, waaruit we kunnen opmaken dat het woord niet bestaat. In dat geval moet je zoeken naar een alternatief. Ik denk dat je in dit geval het woord in een zin moet veranderen, dus bijvoorbeeld: In de context van een overheidsbesluit... Succes!

Beantwoorden

Saskia
25 augustus 2016 16:33

Ik stoei met het woord service. Wat is goed?
Servicetaken, servicemedewerker, service manager, service coördinator, service desk. Welke regel geldt hier?

Beantwoorden

Lou Benders
Lou Benders (Scribbr-team)
26 augustus 2016 15:31

Hoi Saskia,

Correct is om servicetaken, servicemedewerker, servicemanager, servicecoördinator en servicedesk te schrijven. De regel die geldt is dat het gaat om samenstellingen.

Service is niet een bijvoeglijk naamwoord, maar een zelfstandig naamwoord dat samen met een ander zelfstandig naamwoord, als manager, een samenstelling vormt.

Hopelijk heb ik je zo goed geholpen!

Groetjes,

Lou

Beantwoorden

Stel een vraag of reageer.