T, d, of dt? Tegenwoordige en voltooide tijd

Tegenwoordige tijd

In de tegenwoordige tijd wordt bij de tweede persoon enkelvoud (jij, je) en bij de derde persoon enkelvoud (hij, zij, het) altijd een –t aan de ik-vorm (ik werk) toegevoegd, tenzij een werkwoord al eindigt op een –t (het is: hij zit en niet hij zitt).

Bij werkwoorden die niet op een –d eindigen, is het makkelijk om deze regel toe te passen, omdat je de –t hoort.

Voorbeeld: Werkwoorden die niet op een –d eindigen
Ik werkWerk ik?
Jij werktWerk jij/je?
Hij/zij/het werktWerkt hij
Werk je

Bij werkwoorden die wel op een –d eindigen, zoals worden, hoor je de –t niet, maar moet de regel wel toegepast worden.

Voorbeeld: Bij werkwoorden die wel op een –d eindigen
Ik wordWord ik?
Jij wordtWord jij/je?
Hij/zij/het wordtWordt hij?
Word je

Let op: Zoals je hierboven kunt zien in de rechterkolom wordt bij een vraag in de tweede persoon enkelvoud (jij/je)  geen –t aan de ik-vorm toegevoegd. Dit gebeurt ook niet wanneer de volgorde werkwoord – onderwerp is, in plaats van onderwerp – werkwoord.

Hierbij geldt dat wanneer ‘je’ vervangen kan worden door ‘jij’, dan blijft de regel in tact (zonder –t), maar wanneer ‘je’ vervangen kan worden door ‘jou’ of ‘jouw’, dan is ‘je’ niet het onderwerp, maar het lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp of een persoonlijk voornaamwoord van bezit, en dan moet je in de vraagzin kijken wat dan wel het onderwerp is. Zie voorbeeld 3.

In dit voorbeeld is steeds het hele onderwerp onderstreept.

Voorbeeld 3: Volgorde werkwoord – onderwerp
Werkt je oma? – *jouw omaWordt je oma tachtig? – *jouw oma
Loopt ze naar je toe? -*naar jou toeWordt je een cadeau gegeven? – *aan jou
Zo loop je goed – *jijOver een jaar word je zestig – *jij
Zo loopt je oma goed – *jouw omaOver een jaar wordt je oma zestig – *jouw oma
Ze kijkt je aan – *jouDan wordt je een cadeau gegeven – *aan jou
Voorbeeld: De u-vorm heeft wel altijd een –t
U werktU wordt
Werkt uWordt u
U looptU vindt
Loopt uVindt u

Voltooide tijd

Het voltooid deelwoord van regelmatige werkwoorden wordt meestal gevormd door het prefix ge- (of be-) aan het werkwoord toe te voegen en door een –d of een –t aan het einde van het werkwoord te plakken, zoals bij ge- werkt -t. Maar wanneer eindigt een voltooid deelwoord nou op een –d en wanneer op een –t?

Je gebruikt hiervoor de stam van het werkwoord. De stam van het werkwoord is het hele werkwoord, zoals bijvoorbeeld werken, min de –en = werk-. Klik hier voor meer informatie over de stam. Vervolgens kijk je naar de laatste letter van de stam van het werkwoord, in dit geval –k, en kijk je of deze in het volgende woord voorkomt:

’t ex-kofschip

Wanneer de laatste letter van de stam van het werkwoord hierin voorkomt, zoals bij de stam van het werkwoord werken, dan eindigt het voltooid deelwoord op een –t. Wanneer dit niet zo is, zoals bij het werkwoord zagen – stam = zag-, en de –g is niet in ’t ex-kofschip – dan eindigt het voltooid deelwoord op een –d: gezaagd.

Let op: De ik-vorm van bijvoorbeeld het woord vrezen is ‘ik vrees’, maar de stam is vrezen min –en = vrez-, waardoor het voltooid deelwoord van het werkwoord vrezen (de –z komt niet voor in ’t ex-kofschip) ‘gevreesd’ wordt, en dus níet gevreest. De ik-vorm is dus niet altijd hetzelfde als de stam van het werkwoord.

Wanneer een werkwoord al eindigt op een –d of een –t dan hoeft niet nog een –d of een –t aan het voltooid deelwoord toegevoegd te worden. Het is dus foutief om gedoodt of beëindigdt te schrijven. Waak ervoor dit niet te doen, dit is een veelgemaakte fout.

Wat vind jij van dit artikel?
Lou Benders

Lou was eerder Scribbrs Product- en Kwaliteitsmanager tot ze naar Italië verhuisde voor de liefde en het lekkere weer. Nu werkt ze in de zon aan Scribbr's diensten en nuttige artikelen om jou te helpen met academische teksten.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.8

1 reactie

Lou Benders
Lou Benders (Scribbr-team)
12 maart 2014 13:26

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Heb je nog vragen? Ik doe mijn best om ze zo snel mogelijk te beantwoorden. :)

Stel een vraag of reageer.