Formuleer een duidelijke probleemstelling voor je scriptie

Nadat je jouw onderzoeksprobleem hebt bepaald door je te verdiepen in je onderwerp en door middel van vooronderzoek, moet je de probleemstelling schrijven waarin je aangeeft welk probleem of vraagstuk onderzocht moet worden.

Een effectieve probleemstelling is bondig, concreet en:

  • Plaatst het probleem binnen de juiste context
  • Beschrijft precies waar het onderzoek over gaat
  • Toont de relevantie van het probleem aan
  • Stuurt aan naar het doel van het onderzoek

Met behulp van de probleemstelling stel je uiteindelijk je doelstelling en hoofdvraag op. Tussen deze drie onderdelen bestaat een duidelijk verschil.

Baseer je probleemstelling op een probleemanalyse

Voordat je jouw probleemstelling opstelt doe je een probleemanalyse/oriëntatie tijdens je vooronderzoek. Op basis van deze informatie kun je jouw probleemstelling goed afbakenen en de relevantie ervan aantonen. Het wordt hierdoor een stuk gemakkelijker om je probleemstelling te formuleren.

Voorwaarden voor een goede probleemstelling

Een goede probleemstelling geeft duidelijk aan wat de context, het probleem en de relevantie ervan is. Hieronder vind je twee voorbeelden van goede probleemstellingen. De probleemstelling hoeft niet een enkele zin te zijn. Het mag ook een (beknopte) paragraaf zijn waarin je het probleem beschrijft.

Voorbeeld probleemstelling in één zin
De leerkrachten van basisschool de Hoensbroek beschikken niet over de vaardigheden om hoogbegaafde kinderen in de klas te kunnen herkennen en de juiste begeleiding te bieden.
Voorbeeld probleemstelling in een beknopte paragraaf
Werknemers van Rabobank Nederland zijn ongemotiveerd, nadat de Rabobank een nieuwe ontslagronde heeft aangekondigd. Dit terwijl de werkdruk hoog is en blijft. Het risico op meer ziekte-uitval dreigt hierdoor. De HR-afdeling heeft op dit moment niet de juiste tools tot haar beschikking om ziekte-uitval te monitoren, in te schatten en te voorkomen.

Baken het probleem af en beschrijf de context van het probleem

Enerzijds baken je je probleem af door duidelijk te maken wat het probleem precies inhoudt en anderzijds door de context te beschrijven.

Geef in je probleemstelling duidelijk aan waar en wanneer het probleem zich afspeelt, wie betrokken is bij het probleem en wie er last van heeft. Je beschrijft ook welke informatie over het probleem bekend is en wat al tevergeefs geprobeerd is om het probleem op te lossen.

Hierbij beschrijf je expliciet wat het probleem inhoudt, waaruit weer blijkt welke informatie nog achterhaald moet worden. Zo zorg je ervoor dat je het probleem voldoende afbakent zodat jouw onderzoek zich exact op dat probleem kan richten en je onderzoek haalbaar blijft.

Stel jezelf de volgende vragen om je probleemstelling te controleren:

  • Is het duidelijk wat de context is van het probleem?
  • Is het duidelijk wat exact het probleem is?
  • Is het probleem zodanig afgebakend dat ik hier onderzoek naar kan doen binnen het tijdsbestek en met de middelen die ik tot mijn beschikking heb?
Voorbeeld niet afgebakende probleemstelling: zonder context en focus

Leerlingen op de middelbare school De Haas in de leeftijdsgroep van 12 tot 15 jaar hebben moeite om zich te concentreren tijdens de lessen en om samen te werken in groepen. Dit leidt tot minder goede resultaten en veel onrust in de klassen en hallen. Het is onduidelijk wat de concentratie- en samenwerkingsproblemen heeft veroorzaakt.

Uitleg: Het is onduidelijk waar en wanneer het probleem plaatsvindt, wie erbij betrokken zijn, wie er last van hebben en wat al geprobeerd is om het probleem te verhelpen. Het is ook niet duidelijk wat het probleem precies is: concentratieproblemen of samenwerkingsproblemen?

Voorbeeld probleemstelling met context
Leerlingen op de middelbare school De Haas te Arnhem in de leeftijdsgroep van 12 tot 15 jaar hadden in het schooljaar van 2017 en 2018 concentratieproblemen. Hierdoor konden docenten minder lestijd besteden aan de leerstof. De interactieve lesmethoden die geïmplementeerd werden om de leerlingen bij de les te houden hadden weinig effect. Doordat de leerlingen zich slecht konden concentreren, hebben zij minder goede resultaten behaald dan de leerlingen in de leeftijdsgroep van 12 tot 15 jaar in het schooljaar van 2016 tot 2017. Het is onduidelijk wat de concentratieproblemen heeft veroorzaakt.

Zorg ervoor dat je probleem relevant is

Het moet duidelijk zijn waarom je meer over het probleem moet weten; wat de noodzaak hiervoor is. Dit hoef je niet expliciet aan te duiden. De relevantie moet simpelweg blijken uit het probleem dat je behandelt.

Ga na of je probleem relevant is door jezelf de volgende vragen te stellen:

  • Wat gebeurt er als het probleem niet wordt verholpen?
  • Wie krijgt te maken met de consequenties?
  • Wat voor voordelen heeft het als meer inzicht wordt verkregen in het probleem?

Als je op geen van deze vragen een bevredigend antwoord kan geven, dan is je probleem waarschijnlijk niet relevant genoeg.

Voorbeeld niet relevante probleemstelling 
Vier van de duizend werknemers van bedrijf X hebben event Y bijgewoond, maar hebben hier in tegenstelling tot de verwachting niet geleerd hoe Z verricht moet worden. Het bedrijf heeft geen inzicht in de activiteiten die tijdens Y zijn georganiseerd, waardoor onduidelijk is waarom deze vier werknemers hier onvoldoende hebben geleerd. Bedrijf X leidt gewoonlijk zelf de werknemers op om Z uit te voeren.

Uitleg: Onderzoek naar dit probleem is irrelevant, omdat het probleem eigenlijk geen impact heeft op het bedrijf. Er zijn geen consequenties, het probleem kan heel makkelijk worden verholpen en er is geen voordeel te behalen als er meer inzicht wordt verkregen in het probleem.

Voorbeeld relevante probleemstelling 
Honderd van de duizend werknemers van bedrijf X hebben event Y bijgewoond om te leren hoe omgegaan moet worden met programma G. Echter, na het event waren zij niet in staat om het programma uit te voeren waardoor een vertraging in de productie van H is ontstaan, klanten niet op tijd bediend konden worden en omzet is misgelopen. Het bedrijf heeft momenteel geen inzicht in de activiteiten die tijdens Y zijn georganiseerd, waardoor onduidelijk is waarom deze werknemers hier niet de juiste vaardigheden hebben opgedaan. Het bedrijf is echter afhankelijk van de organisatie van dergelijke events door de educatieafdeling om zijn medewerkers op te leiden.

Stuur met je probleemstelling aan op een duidelijk doel

Uit je probleemstelling moet je doelstelling logischerwijs voortvloeien. Dit doel is niet om een oplossing te vinden voor het probleem. Je wilt inzicht krijgen in de redenen waarom het probleem bestaat en op basis daarvan een advies geven om het probleem aan te pakken of beter te begrijpen.

Vraag jezelf het volgende:

  • Stuur ik met mijn probleemstelling aan op een duidelijk doel om meer inzicht te krijgen in een bepaald fenomeen?
Voorbeeld probleemstelling die niet aanstuurt op een doel

Werknemers van Rabobank Nederland zijn ongemotiveerd nadat de Rabobank een nieuwe ontslagronde heeft aangekondigd. Dit terwijl de werkdruk hoog is en blijft. Het risico op meer ziekte-uitval dreigt hierdoor.

Uitleg: Het is onduidelijk waar dit onderzoek zich vervolgens op gaat richten. De werkdruk? Ziekte-uitval? Motivatie? Het doel van het onderzoek vloeit zo niet logischerwijs voort uit de probleemstelling.

Voorbeeld probleemstelling die duidelijk aanstuurt op een doel
Werknemers van Rabobank Nederland zijn ongemotiveerd, nadat de Rabobank een nieuwe ontslagronde heeft aangekondigd. Dit terwijl de werkdruk hoog is en blijft. Het risico op meer ziekte-uitval dreigt hierdoor. De HR-afdeling heeft op dit moment niet de juiste tools tot haar beschikking om ziekte-uitval te monitoren, in te schatten en te voorkomen.

Presenteer je probleemstelling in je samenvatting en inleiding

In je scriptie presenteer je de probleemstelling in je inleiding en in het kort in je samenvatting. Ook in je Plan van Aanpak, onderzoeksvoorstel, onderzoeksstageverslag of adviesrapport beschrijf je de probleemstelling van je onderzoek.

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Vervolgstappen: je doelstelling en hoofdvraag opstellen

Je probleemstelling vormt als het ware de opstap naar de manier waarop je het probleem gaat onderzoeken en dus naar je doelstelling en je onderzoeksvragen. Zodra je de probleemstelling en doelstelling hebt opgesteld kun je jouw hoofdvraag formuleren.

Bekijk voorbeelden probleemstelling, doelstelling en hoofdvraag

Wat vind jij van dit artikel?
Lou Benders

Lou was Scribbrs Product- en Kwaliteitsmanager tot ze naar Italië verhuisde voor de liefde en het lekkere weer. Nu werkt ze op afstand aan Scribbrs diensten en aan handige artikelen over academische teksten.

10 reacties

Rikki
20 mei 2020 om 19:01

Hallo,

Ben bezig met het opstellen van een probleembeschrijving. Hierbij vroeg ik me af of het beter is om van je probleembeschrijving 1 verhaal te maken of het onder te verdelen in meerde kopjes, zoals praktische aanleiding, opdrachtgever etc.?

Alvast bedankt voor het meedenken!:)

Groetjes,

Rikki

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr-team)
22 mei 2020 om 17:49

Hoi Rikki,

De kopjes die je benoemt zouden meer fungeren als onderdeel van je inleiding, hiervan is de probleemstelling/beschrijving ook een onderdeel.
Ik raad je dus aan om inderdaad aparte kopjes te gebruiken, maar die zijn niet allemaal onderdeel van je probleembeschrijving.

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Mariken
31 maart 2019 om 09:50

Beste Bas,

Bedankt voor de uitleg. Ik heb nog wel een vraag. In het boek van Nel Verhoeven (Wat is onderzoek) wordt er gesteld dat de probleemstelling hetzelfde is als de hoofdvraag. Echter wordt in het artikel van Scribbr gesteld dat het niet hetzelfde is en dat universiteiten en hbo's het vaak door elkaar halen. Wat is jullie bron voor de informatie?

Het werkt erg verwarrend om verschillende uitgangspunten te lezen. Alvast bedankt voor de toelichting!

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
1 april 2019 om 12:42

Hoi Mariken, we hebben deze informatie uit handleidingen van tal van opleidingen van universiteiten en hogescholen. Als jij moet uitgaan van het boek van Nel Verhoeven dan moet je dat doen. Zorg ervoor dat je altijd de regels volgt die je opleiding hieraan stelt. Succes!

Beantwoorden

Herold
19 februari 2019 om 14:47

Heey,
moet je nog terugkoppelen naar je probleemstelling als bij je conclusies of is het voldoende als je de hoofd en deelvragen beantwoord?

Beantwoorden

Raimo Streefkerk
Raimo Streefkerk (Scribbr-team)
20 februari 2019 om 12:57

Hi Herold,

In je conclusie koppel je terug naar je hoofdvraag (en deelvragen). Als het goed is moet je de hoofdvraag dan kunnen beantwoorden aan de hand van de resultaten van je onderzoek.

Cheers,
Raimo

Beantwoorden

Andreina Pieters
9 november 2017 om 06:50

Beste Bas,

Ik wil een hoofdvraag voor mijn scriptieonderwerp Sexual harrasament formuleren. Kunt u m'n helpen

Beantwoorden

Lucy Vleeshouwers
Lucy Vleeshouwers (Scribbr-team)
9 november 2017 om 15:23

Beste Andreina,
Als je een hoofdvraag wil opstellen, is het van belang dat je eerst een probleemstelling en doelstelling vaststelt.
Dan kun je daarna aan de slag met je hoofdvraag.
Succes!
Groetjes,
Lucy

Beantwoorden

Phagoe Vichaal
15 maart 2016 om 00:25

Ik wil een probleemstelling over vakantiewet. Kunt u mij helpen

Beantwoorden

Bas Swaen
Bas Swaen (Scribbr-team)
15 maart 2016 om 10:05

Hoi Phagoe, stap 1 is de probleemoriëntatie. Ik raad je aan om dit eerst te doen. Op basis van je probleemoriëntatie stel je de probleemstelling op. Succes!

Beantwoorden

Stel een vraag of reageer.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.