Zo doe je een literatuuronderzoek of literatuurstudie

Literatuuronderzoek is een methode om bestaande kennis over je onderwerp of probleemstelling te verzamelen. Deze kennis vind je in verschillende bronnen, zoals wetenschappelijke tijdschriftartikelen, boeken, papers, scripties en archiefmateriaal.

Goed literatuuronderzoek leidt niet tot een simpele opsomming of samenvatting van alle beschikbare gegevens, maar tot een kritische bespreking van de meest relevante informatie. Afhankelijk van de opbouw van je scriptie kan literatuuronderzoek de basis vormen voor de probleemanalyse of het theoretisch kader.

Stappenplan literatuuronderzoek

Er bestaat vaak ontzettend veel literatuur over een onderwerp, terwijl je maar kort de tijd hebt om je scriptie te schrijven. Het is daarom van belang om je literatuurstudie systematisch aan te pakken.

  1. Voorbereiden
  2. Literatuur verzamelen
  3. Literatuur beoordelen en selecteren
  4. Literatuur verwerken

1. Voorbereiden

In deze eerste stap oriënteer je je op het onderwerp om een globaal beeld van het onderzoeksgebied te krijgen. Ook stel je een lijst met zoekwoorden op die als basis dient voor de tweede stap.

  • Lees een recente publicatie over je onderwerp. Kies een publicatie van een toonaangevende auteur, waarin alle (of zoveel mogelijk) onderdelen van je onderwerp aan bod komen. Zo krijg je een goed algemeen beeld van het onderzoeksveld. Vraag eventueel aan je docent of hij/zij je op weg kan helpen;
  • Selecteer tijdens het lezen relevante kernwoorden;
  • Selecteer kernwoorden uit je (voorlopige) probleemstelling en onderzoeksvragen;
  • Maak een lijst met al deze kernwoorden/begrippen. Dit zijn je zoekwoorden. Als je bijvoorbeeld meer wilt weten over non-verbale communicatie, dan heb je o.a. de volgende zoektermen op je lijst staan:
    1. Nonverbal communication
    2. Nonverbal cues
    3. Nonverbal gestures
    4. Body language
    5. Mimicry

2. Literatuur verzamelen

Dankzij het voorbereidende werk kun je nu doelgericht zoeken naar literatuur en andere bronnen. Dit begint veelal online. Het gebruik van de juiste zoektermen is daarbij van groot belang, daarom heb je in de eerste stap een lijst opgesteld.

Zoek zowel in het Engels als Nederlands op deze termen (of nog een andere taal als je die beheerst), combineer zoektermen en gebruik synoniemen.

De meest gebruikte databanken zijn:

  • De online catalogus van de bibliotheek van je school of universiteit. Je school of universiteit heeft een grote database met literatuur (boeken en artikelen/tijdschriften) die in de eigen bibliotheek te verkrijgen is. De meeste scholen en universiteiten bieden ook een VPN-verbinding aan, waarmee je thuis toegang kunt krijgen tot de online bibliotheek.
  • Google Scholar. Via www.scholar.google.nl kom je bij de speciale Google-zoekmachine voor wetenschappelijke literatuur terecht. De toegang tot een artikel is alleen niet altijd gratis. Zet daarom je VPN-verbinding aan (of ga op school/de universiteit werken) om tot meer artikelen toegang te verkrijgen.
  • PiCarta. Via de bibliotheek van je school of universiteit kun je vrijwel altijd gratis zoeken in de database PiCarta. Hierin zijn de gegevens van alle in Nederland verkrijgbare publicaties opgenomen, dus ook de boeken en tijdschriften die niet bij je eigen bibliotheek verkrijgbaar zijn.
  • JSTOR. JSTOR is een digitale bibliotheek met academische tijdschriften, boeken en primaire bronnen. Ook deze database kun je vanuit je school of universiteit gratis raadplegen.

Wanneer je bronnen gevonden hebt, bekijk dan ook de literatuurlijst van die publicatie. Hier vind je andere relevante bronnen voor jouw onderzoek (de zogenaamde sneeuwbalmethode). Zie je een bepaalde auteursnaam vaak terugkomen? Blijkbaar heeft deze persoon veel onderzoek gedaan op dat gebied. Bekijk zijn/haar website eens of zoek op zijn/haar naam in de (online) catalogi, want de kans is groot dat je meer resultaten vindt.

3. Literatuur beoordelen en selecteren

Waarschijnlijk vind je veel literatuur en ben je genoodzaakt een selectie te maken, omdat je alleen tijd hebt om de meest belangrijke bronnen te bestuderen. Beoordeel gevonden literatuur daarom eerst op relevantie en wetenschappelijke kwaliteit.

Relevantie beoordelen
Een relevante publicatie past erg goed bij je onderwerp of probleemstelling. Om dit te bepalen zonder het boek of artikel in zijn geheel te hoeven doorlezen, kun je eerst alleen de inleiding en de conclusie lezen. Dit geeft vaak genoeg informatie om te beoordelen of een publicatie voor jou relevant is.

Kwaliteit beoordelen
De kwaliteit van een publicatie wordt bepaald door een aantal factoren. Probeer alleen artikelen uit toonaangevende tijdschriften te gebruiken. Met de Journal Quality List kom je erachter welke dat zijn. Om de kwaliteit van een publicatie te beoordelen kun je ook kijken naar de deskundigheid van de auteur.

Als door anderen vaak naar publicaties van de auteur wordt verwezen, de auteur meer over het onderwerp heeft geschreven en/of verbonden is aan een wetenschappelijke instelling kun je ervan uitgaan dat het om een deskundige auteur gaat.

Informatie van websites is vaak niet betrouwbaar, tenzij het om sites van wetenschappelijke instituten gaat. Daarnaast is het van belang om recente, actuele literatuur te gebruiken, anders loop je het gevaar achterhaalde informatie in je scriptie te verwerken.

4. Literatuur verwerken

Nu je relevante literatuur hebt verzameld is het de bedoeling om de gevonden informatie te verwerken, bijvoorbeeld in een probleemanalyse of een theoretisch kader. Daarvoor bestudeer je uiteraard eerst grondig de geselecteerde publicaties. Vraag jezelf hierbij steeds de volgende zaken af:

  • Wat is het probleem en hoe wordt het onderzoek aangepakt?
  • Welke kernbegrippen staan centraal en hoe worden deze begrippen gedefinieerd?
  • Welke theorieën en modellen worden door de auteur gebruikt?
  • Wat zijn de resultaten en conclusies van het onderzoek?
  • Hoe verhoudt dit artikel zich tot andere publicaties met betrekking tot het onderzoeksgebied?
  • Hoe kan dit onderzoek voor mijn eigen onderzoek worden gebruikt?

Door alle bronnen op de bovenstaande manier te bestuderen krijg je een helder beeld van het onderzoeksveld en de manier waarop jouw onderzoek zich hiertoe verhoudt. Vervolgens kun je een goed onderbouwde, kritische bespreking van de literatuur maken.

De eisen daarvan verschillen per opleiding en worden vaak in een studiehandleiding beschreven. In een theoretisch kader ligt de nadruk bijvoorbeeld op het definiëren van begrippen en het analyseren van theorieën en modellen.

Hoe verwijs je naar de bronnen?

Het verwijzen naar bronnen in je in een literatuurstudie moet erg nauwkeurig. Veel scholen en universiteiten gebruiken de citatiestijl van de American Pscyhological Association (APA). Gebruik de Scribbr APA Generator om snel en op een juiste manier naar je bronnen te verwijzen.

Wanneer je niet goed verwijst, kan de informatie die je gebruikt hebt als plagiaat worden beschouwd. Plagiaat is een ernstige vorm van fraude die zware sancties als gevolg heeft. Wil je hulp bij het voorkomen van plagiaat? Doe dan de Plagiaatcheck.

Ontvang feedback op taal, structuur, lay-out en bronvermelding

Professionele Scribbr-editors kijken je scriptie na op:

  • Academisch taalgebruik
  • Onduidelijke zinnen
  • Grammaticale fouten
  • Interpunctie
  • Verboden woorden

Bekijk het voorbeeld

Standaardzinnen die je kunt gebruiken

  1. Vorige studies hebben aangetoond dat…
  2. Verschillende studies (Smith, 1988; Driessen, 2007) hebben geschreven over…
  3. Onderzoek (Smith, 1988; Driessen, 2007) naar X toont het belang aan van…
  4. In een eerder onderzoek (Smith, 1988) waarin X en Y vergeleken werden is aangetoond dat…
  5. Onderzoek zoals verricht door Smith (1988) heeft aangetoond dat…

Meer standaardzinnen »

  1. Previous studies have shown that …
  2. Several studies (Smith, 1988; Driessen, 2007) have looked at …
  3. Research (Smith, 1988; Driessen, 2007) on X shows the importance of …
  4. An earlier study (Smith, 1988) in which X and Y were compared revealed that …
  5. Research carried out by Smith (1988) indicated that …

Meer standaardzinnen »

Wanneer doe je literatuuronderzoek?

De probleemanalyse of het vooronderzoek

Het schrijven van een scriptie begint vaak met een literatuurstudie. Aan de hand daarvan oriënteer je jezelf binnen het onderzoeksveld, zodat je uiteindelijk tot een gefundeerde hoofdvraag, deelvragen of hypothesen kunt komen.

De probleemanalyse

Het theoretisch kader

Na het opstellen van een probleemstelling en onderzoeksvragen is het nodig om dieper in het onderwerp te duiken. Het uitvoeren van literatuuronderzoek geeft inzicht in de bestaande kennis en theorieën met betrekking tot je onderwerp. Daarmee krijgt je scriptie een sterke wetenschappelijke basis.

Meer over het theoretisch kader

Werkwoordstijden

Voor inhoud van theorieën, definities en feiten gebruik je de onvoltooid tegenwoordige tijd. Ander afgerond onderzoek en wat andere onderzoekers hebben ontdekt schrijf je in de voltooid tegenwoordige tijd. Wil je hulp bij de toepassing van werkwoordstijden in je scriptie, laat dan je scriptie nakijken door de taalprofessionals van Scribbr.

Wat vind jij van dit artikel?
Annelien Krul

Annelien is kunsthistorica met een grote liefde voor taal. Ze heeft een eigen redactiebureau en werkt daarnaast met veel plezier voor Scribbr om studenten met hun scriptie te helpen.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 4.9

1 reactie

Annelien Krul
Annelien Krul (Scribbr-team)
20 maart 2014 om 11:07

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Is er nog iets onduidelijk? Ik doe mijn best om vragen en opmerkingen te beantwoorden. :)

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.