Observatie als methode in je scriptie

Als je observatie als methode toepast, kijk en luister je naar wat mensen doen en zeggen, oftewel menselijk gedrag, in een bepaalde situatie. Wat je waarneemt leg je vast in een verslag. Je kunt op verschillende wijzen observeren:

Na je observatie analyseer en interpreteer je de verkregen data om je onderzoeksonderwerp te kiezen, hypotheses op te stellen, antwoord te geven op hoofd- of deelvragen of eventueel een conclusie te trekken.

Vier redenen om observatieonderzoek te doen

De vier meest voorkomende redenen om observaties te doen, zijn de volgende:

  1. Wanneer je onderzoeksvraag een hoe- of wat-vraag is.
    • Voorbeeld: “Hoe gedragen probleemjongeren zich in de klas ten opzichte van hun docent?”
  2. Wanneer er nog weinig bekend is over het onderwerp dat je wilt onderzoeken met betrekking tot menselijk gedrag in een bepaalde situatie.
    • Voorbeeld: Observeren hoe mensen zich in de supermarkt gedragen de dag na de aankondiging van nieuwe maatregelen met betrekking tot het coronavirus.
  3. Wanneer fenomenen of personen in hun natuurlijke setting moeten worden bestudeerd.
    • Voorbeeld: Het gedrag van mensen in hun werkomgeving.
  4. Als het waarschijnlijk is dat respondenten met zelfrapportage (in een interview of enquête) hun gedrag anders beschrijven dan het daadwerkelijk is.
    • Voorbeeld: Observeren hoeveel een persoon rookt op een dag.

Bepaal welk observatieonderzoek geschikt is voor jouw scriptie

Om te bepalen welke observatiemethode het beste is voor jouw onderzoek, kun je jezelf de volgende vragen stellen:

  1. Zijn je onderzoeksprobleem en -doel al duidelijk geformuleerd?
  2. Wil je diep inzicht krijgen in het onderzoeksprobleem of een meer oppervlakkig beeld ervan?
  3. Hoeveel tijd heb je voor je observatie?

Los van het soort observatieonderzoek dat je doet, moet je observatie ethisch te verantwoorden zijn. Als je personen observeert die dit niet weten, is dat mogelijk onethisch. Denk daarom na over het waarborgen van de anonimiteit van je doelgroep en/of vraag om toestemming voor de observatie.

Hoeveel fouten bevat jouw scriptie?

De taalexperts van Scribbr verbeteren gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden. Benieuwd wat er precies wordt verbeterd? Verschuif de cursor van links naar rechts!

Scriptie nakijken op taal

Participerende observatie

Bij participerende observatie maak je als observator deel uit van de context waarin het gedrag van mensen bestudeerd wordt. Op die manier kun je achterhalen welke betekenis mensen hebben voor hun omgeving en welk gedrag ze hierbinnen vertonen. Zo kun je een nauwkeurig en gericht beeld van een bepaalde situatie krijgen.

Hierbij bestaat een onderscheid tussen een observatie waarbij de mensen weten dat ze geobserveerd worden en waarbij ze dat niet weten.

Wanneer gebruik je participerende observatie?

Participerende observatie wordt vooral gebruikt in kwalitatief onderzoek. Je kunt het gebruiken wanneer je gedetailleerde informatie over een bepaalde cultuur of groep mensen of over het gedrag van individuen wilt verkrijgen.

Voor- en nadelen participerende observatie

Voordelen Nadelen
Als participerend observator kun je gedrag onderzoeken en interessante onverwachte inzichten opdoen op een manier die niet mogelijk was geweest met een enquête of interview. De kans is groot dat je als observator wordt beïnvloed en de situatie zelf beïnvloedt doordat je deel uitmaakt van de situatie. Als je jezelf identificeert met anderen of gedrag beïnvloedt, is de data mogelijk niet valide en betrouwbaar.

Niet-participerende observatie

In niet-participerende observatie maak je als observator geen deel uit van de sociale setting die geobserveerd wordt. In de meeste gevallen wordt de observator niet gezien door de individu(en) die geobserveerd worden, bijvoorbeeld door videobeelden te observeren.

Wanneer gebruik je niet-participerende observatie?

Gebruik niet-participerende observatie om een eerste beeld van een situatie te schetsen, wanneer hier bijvoorbeeld nog weinig onderzoek naar gedaan is. Hiermee kun je het onderzoeksonderwerp definiëren waar je vervolgens onderzoek naar doet met andere onderzoeksmethoden.

Voor- en nadelen niet-participerende observatie

Voordelen Nadelen
Van buitenaf kun je de situatie niet (per ongeluk) beïnvloeden. Hierdoor zijn de resultaten betrouwbaarder. Je kunt met je onderzoek niet de diepte in, omdat je alles altijd van een afstand bekijkt.
Het is een redelijk snelle en eenvoudige manier van observeren. Je kijkt alleen redelijk oppervlakkig naar de situatie of je kijkt alleen oppervlakkig naar de situatie of het gedrag. Hierdoor kun je niet gemakkelijk het onderliggende probleem identificeren.

Gestructureerde observatie

Bij gestructureerde observatie, ofwel systematische observatie, maak je gebruik van expliciet geformuleerde regels voor de observatie zelf en het rapporteren van je bevindingen. Deze regels zijn vastgelegd in een zogenaamd observatieschema. Zo kun je jouw observaties onderbrengen in categorieën die je voorafgaand aan de dataverzameling hebt vastgesteld.

Wanneer gebruik je gestructureerde observatie?

Gestructureerde observatie kun je gebruiken wanneer je het probleem en doel van je onderzoek al precies geformuleerd hebt en het duidelijk is waar op gelet moet worden tijdens de observatie. De observatie dient in dat geval om hypotheses te onderzoeken.

Voor- en nadeel gestructureerde observatie

Voordelen Nadelen
Doordat je observaties volgens een vast schema uitvoert, kun je deze eenvoudig vergelijken en categoriseren om conclusies te trekken. Als een observatie niet steeds op dezelfde manier wordt uitgevoerd (door verschillende observatoren) heeft dit nadelige consequenties voor de betrouwbaarheid van je onderzoek.

Ongestructureerde observatie

Bij ongestructureerde observatie wordt het gedrag van individuen zo gedetailleerd mogelijk geobserveerd. Hierbij wordt geen gebruik gemaakt van een vooraf opgesteld observatieschema, maar wordt juist zoveel mogelijk informatie verzameld. Het doel hiervan is om een verhalend verslag van het geobserveerde gedrag te schrijven.

Wanneer gebruik je ongestructureerde observatie?

Gebruik deze observatie als je je onderzoeksprobleem nog niet precies hebt geformuleerd. In dat geval kun je een bredere observatie doen, om de belangrijkste elementen binnen het probleem te identificeren en om bijvoorbeeld hypotheses te formuleren.

De bevindingen van een ongestructureerde observatie zijn vooral te gebruiken als basis voor hypotheses die in je (vervolg)onderzoek nader onderzocht kunnen worden. Er kunnen geen duidelijke conclusies uit getrokken worden.

Voor- en nadeel ongestructureerde observatie

Voordelen Nadelen
Doordat je naar het geheel kijkt, krijg je een breed beeld van de te onderzoeken situatie en het gedrag. Doordat je niet met richtlijnen werkt, is er een grote kans dat je onbedoeld onnodig de focus legt op een bepaald aspect en op verkeerde interpretaties of niet-wetenschappelijke interpretaties.

Observatie beschrijven in je scriptie

Als je (ongestructureerde) observaties hebt gedaan voor je vooronderzoek, kun je hier eventueel naar verwijzen in je inleiding als je de aanleiding van je onderzoeksonderwerp bespreekt.

Als je observaties gedaan hebt voor een antwoord op je hoofdvraag of een deelvraag, beschrijf dan welk soort observaties je hebt gedaan in je methodologie en wat de setting hiervan was. In je resultatenhoofdstuk beschrijf je de resultaten hiervan.

In je conclusie bespreek je eventueel belangrijke conclusies op basis van je observatie en in je discussie kun je aangeven welke beperkingen hieraan verbonden waren. In je bijlagen kun je indien je hiernaar veel verwijst de gehele verslagen van je observaties toevoegen.

Voorbeeld observatie beschrijven in je scriptie
Om meer inzicht te krijgen in het gedrag van de aanvoerders van de teams tijdens het toernooi zijn gestructureerde observaties gedaan aan de hand van het observatieschema van X. Zo kon worden vastgelegd wanneer de aanvoerders leiderschap toonden en een voorbeeldfunctie vervulden en op welke momenten zij afwijkend gedrag vertoonden.
Wat vind jij van dit artikel?
Kirsten Dingemanse

Kirsten is editor bij Scribbr. Ze heeft ervaring met het schrijven van scripties en het uitvoeren van onderzoeken en wil graag haar kennis hierover met studenten delen om ze verder te kunnen helpen.

1 reactie

Kirsten Dingemanse
Kirsten Dingemanse (Scribbr-team)
6 april 2016 om 17:27

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Is er nog iets onduidelijk? Ik doe mijn best om vragen en opmerkingen te beantwoorden. :)

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.