Hoofdletter of kleine letter?

Hoofdletters gebruik je in twee situaties: aan het begin van een zin en bij namen.

Je gebruikt ze bij namen van personen, bedrijven, instellingen, merken, wetten, boeken, aardrijkskundige plaatsen, talen, dialecten, volkeren, feestdagen en historische gebeurtenissen.

Ook afleidingen van eigennamen en eigennamen in samenstellingen schrijf je met een hoofdletter.

Dat lijkt eenvoudig, maar er zijn ook uitzonderingen. Ook is het soms lastig te bepalen wanneer je met een naam te maken hebt.

Soort fout Fout Goed
Geen hoofdletter bij een eigennaamDe zaak wordt besproken met het openbaar ministerie.De zaak wordt besproken met het Openbaar Ministerie.
Geen eigennaam, wel een hoofdletterDe Gemeente Haarlem is opdrachtgever van dit onderzoek.De gemeente Haarlem is opdrachtgever van dit onderzoek.
Fouten met hoofdletters bij tussenvoegsels in achternamenDit blijkt uit onderzoek van de Vries et al.Dit blijkt uit onderzoek van De Vries et al.
Fouten met hoofdletters na een dubbele puntDe marketingmix bestaat uit vier instrumenten: Product, Prijs, Promotie en Plaats.De marketingmix bestaat uit vier instrumenten: product, prijs, promotie en plaats.
Fouten met hoofdletters in afkortingenDe doelgroep bestaat uit HBO-studenten.De doelgroep bestaat uit hbo-studenten.

Geen hoofdletter gebruikt bij een naam

Het openbaar ministerie = fout.

Waarom is ‘het openbaar ministerie’ fout?

Het Openbaar Ministerie is de naam van een instelling en namen van instellingen schrijf je met een hoofdletter.

Herkennen van fouten met hoofdlettergebruik bij namen

Fout Goed
de hoge raadde Hoge Raad
het europees parlementhet Europees Parlement
de rabobankde Rabobank
frankrijkFrankrijk
de friese taalde Friese taal
noordwest-europaNoordwest-Europa
kerstmisKerstmis
de tweede wereldoorlogde Tweede Wereldoorlog

Ezelsbrug – Voorkomen van fouten met hoofdlettergebruik bij namen

Namen schrijf je met een hoofdletter. Maar wat is nu precies een naam? Als je hierover twijfelt, dan kun je jezelf twee vragen stellen:

  • Is het de naam waarmee een persoon, instelling of bedrijf zichzelf benoemt?
  • Is het de naam van een unieke persoon, instelling, periode of plaats? Met andere woorden: is er maar één van?

Als je op een van deze vragen ‘ja’ kunt antwoorden, schrijf je het woord met een hoofdletter.

VoorbeeldIs het een zelfgekozen naam? Is er maar één van?Dus….
Ik werk bij het ministerie van financiën.Ja, er is maar één Ministerie van Financiën en dit is hoe deze instelling zich noemt.Ik werk bij het Ministerie van Financiën.
Ik werk op een ministerie.Nee, er zijn meerdere ministeries.Ik werk op een ministerie.
Dit hoofdstuk belicht verschillende aspecten van de gouden eeuw.Ja, er is maar één Gouden Eeuw.Dit hoofdstuk belicht verschillende aspecten van de Gouden Eeuw.
Dat was in de zeventiende eeuw.Nee, er zijn meerdere eeuwen; de zeventiende eeuw is geen officiële naam.Dat was in de zeventiende eeuw.
Hieronder worden de verschillen tussen het nederlandse en het belgische rechtssysteem besproken.Ja, er is maar één Nederland en maar één België.Hieronder worden de verschillen tussen het Nederlandse en het Belgische rechtssysteem besproken.
De provincie zuid-holland heeft 3,5 miljoen inwoners.Er zijn meerdere provincies, maar er is maar één provincie die Zuid-Holland heet.De provincie Zuid-Holland heeft 3,5 miljoen inwoners.

Uitleg hoofdlettergebruik bij namen

Namen schrijf je met hoofdletters. Dat klinkt makkelijk, maar wat is precies een naam? In het Groene Boekje wordt een onderscheid gemaakt tussen eigennamen en soortnamen:

  • Een eigennaam is de officiële naam waarmee je verwijst naar een uniek iets of iemand. Eigennamen schrijf je met een hoofdletter.
  • Een soortnaam is de naam van een soort. Soortnamen schrijf je met kleine letters.
Schrijf een hoofdletter bij…VoorbeeldMaar…Voorbeeld
Namen van personenMark Rutte, Mondriaan, ObamaEen afleiding van een naam krijgt een kleine letterfreudiaans, victoriaans
Namen van bedrijven of merkenShell, Univé, Jumbo, Google, PhilipslampAls een merknaam een soortnaam is geworden, gebruik je kleine letterseen aspirientje
Namen van instellingen en verenigingenEuropese Unie, Tweede KamerWoorden die niet-unieke instellingen of afdelingen aanduiden, schrijf je met een kleine letterafdeling, raad van bestuur, ministerie, gemeente, college van burgemeester en wethouders
Aardrijkskundige plaatsenTexel, Verenigde Staten, een Leidenaar, Zuid-Frankrijk, het Verre Oosten, de EiffeltorenAls de naam niet meer duidelijk verwijst naar een plaats, gebruik je kleine letters. Ook bij windstreken gebruik je kleine letterseen amsterdammertje, een fles bordeaux, de westenwind
Talen, dialecten, volkenDuits, Italiaans, Fries, Franse frietenAfleidingen en overkoepelende namen voor etnische groepenvernederlandsen, indianen, zigeuners
FeestdagenKerst, PasenBij afleidingen van feestdagen gebruik je kleine letterskerstdiner, paashaas
Historische gebeurtenissenGouden Eeuw, GolfoorlogBij historische periodes en steeds terugkerende periodes gebruik je kleine lettersde middeleeuwen, carnaval, ramadan, maandag, oktober
Heilige namenGod, AllahBij religieuze stromingen gebruik je kleine letterschristendom, boeddhisme

Geen naam, wel een hoofdletter gebruikt

De Gemeente Haarlem = fout.

Waarom is de Gemeente fout?

Een gemeente is geen eigennaam, maar een soortnaam. Er zijn meer gemeenten in Nederland. Daarom schrijf je ‘gemeente’ met een kleine letter.

Herkennen van onterecht gebruik van hoofdletters

Fout Goed
de Rechtbankde rechtbank
het Gerechtshofhet gerechtshof
de Ondernemingsraadde ondernemingsraad
de Gemeentede gemeente
de Directiede directie
de Raad van Toezichtde raad van toezicht
Maandagmaandag
Oktoberoktober
de Staatssecretarisde staatssecretaris

Ezelsbrug – voorkomen van onterecht gebruik van hoofdletters

Het is soms lastig om te bepalen of iets een naam is en of je het dus met een hoofdletter moet schrijven. Twijfel je of je een woord met een hoofdletter of een kleine letter moet schrijven? Vraag jezelf dan af of het gaat om een uniek object of een unieke persoon, of dat er meerdere van zijn. Zijn er meerdere van, dan schrijf je het woord met een kleine letter.

Lastig te bepalenIs het een zelfgekozen naam? Is er maar één van?Dus…
De afdeling financiën presenteert de cijfers.Er zijn meerdere afdelingen, maar ‘Financiën’ is de unieke zelfgekozen naam van de afdeling.De afdeling Financiën presenteert de cijfers.
De financiële afdeling presenteert de cijfers.Er zijn meerdere financiële afdelingen.De financiële afdeling presenteert de cijfers.
De staatssecretaris van volksgezondheid, welzijn en sport legt verantwoording af aan het kabinet.Er zijn meerdere staatssecretarissen. Maar er is maar één staatssecretaris van het ministerie dat ‘Volksgezondheid, Welzijn en Sport’ heet.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport legt verantwoording af aan het kabinet.
Eerst wordt uitgelegd wat search engine optimalisation is.Search Engine Optimalisation is niet iets unieks.Eerst wordt uitgelegd wat search engine optimalisation is.
Dit wordt besproken in de raad van bestuur.Er zijn meerdere raden van bestuur.Dit wordt besproken in de raad van bestuur.
Wat staat hierover in de koran</?Er is maar één boek dat de basis is van het islamitische geloof.Wat staat hierover in de Koran?
In Oeganda zijn duizenden bijbels verbrand.Er zijn meerdere (tastbare exemplaren van) bijbels.In Oeganda zijn duizenden bijbels verbrand.
Ontwikkelingslanden verwachten steun van het rijke westen.Het rijke Westen is een unieke naam voor de landen in West-Europa en Noord-Amerika.Ontwikkelingslanden verwachten steun van het rijke Westen.

Uitleg – onterecht gebruik van hoofdletters

Hoofdletters gebruik je alleen voor namen van personen, bedrijven, instellingen, merken, wetten, boeken, aardrijkskundige plaatsen, talen, dialecten, volkeren, feestdagen en historische gebeurtenissen. Ook afleidingen van namen en namen in samenstellingen schrijf je met een hoofdletter.

Voor kleine letters zijn ook enkele vaste regels.

Een kleine letter gebruik je…Voorbeelden
als de eigennaam een soortnaam is gewordenneerlandistiek, freudiaans
bij namen van historische en steeds terugkerende periodesrenaissance, middeleeuwen, september, dinsdag
bij namen van culturele of religieuze stromingenchristendom, liberalisme
bij bedrijfsonderdelen of institutenafdeling, ministerie, ondernemingsraad
bij functieaanduidingenstaatssecretaris, minister-president, voorzitter
bij namen van windstrekenwesten, oosten, noorden, zuiden
bij namen van munteneuro, dollar

Hoofdletters en Engelse termen

In Engelse teksten worden ‘gewone’ zelfstandig naamwoorden soms geschreven met hoofdletters. In het Nederlands nemen we die hoofdletters niet over.

  • the Internet of Things
  • the internet of things
  • Search Engine Optimalisation
  • search engine optimalisation
Wist je dat...

Scribbr editors gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden corrigeren? Voorkom dat jouw scriptie, plan van aanpak of verslag wordt afgekeurd op taal. Laat het nakijken door de taalexperts van Scribbr!

Ontdek de nakijkservice

Wel of geen hoofdletters bij tussenvoegsels in achternamen

Volgens de Vries et al. = fout.

Waarom is ‘volgens de Vries’ fout?

De voor- en achternaam van personen schrijf je met hoofdletters. Als de achternaam begint met een tussenvoegsel, krijgt dat tussenvoegsel ook een hoofdletter als het vooraan staat: De Vries, Van der Laan.

Tussenvoegsels zoals de of van krijgen een kleine letter als er voorletters, een voornaam of de achternaam van de partner voor staan: B. de Vries, Gert van der Laan, Caro Blok-de Lint. In scripties is het gebruikelijk om alleen achternamen te noemen.

Fouten met hoofdletters bij tussenvoegsels herkennen

Fout Goed
Karel De GroteKarel de Grote
M.A.C. Van der VoortM.A.C. van der Voort
C. van Dam-Ter HorstC. van Dam-ter Horst
professor da Silvaprofessor Da Silva
van Laarhoven et. alVan Laarhoven et. al
Brown, Beswick, Rothblum en o’TooleBrown, Beswick, Rothblum en O’Toole
De heer el BoutahiriDe heer El Boutahiri

Fouten met hoofdletters bij tussenvoegsels voorkomen

Voor- en achternamen krijgen altijd hoofdletters, maar tussenvoegsels krijgen soms een kleine letter en soms een hoofdletter.

Twijfel je of je een tussenvoegsel met een hoofdletter moet schrijven? Kijk dan wat er voor het tussenvoegsel staat. Staat voor het tussenvoegsel een voornaam, voorletter of achternaam? Dan schrijf je het tussenvoegsel met een hoofdletter. In alle andere gevallen gebruik je een kleine letter.

VoorbeeldVoornaam, voorletters of achternaam voor het tussenvoegsel?Dus….
B. Schoemaker-de (?) KoningjaB. Schoemaker-de Koning
mr. dr. van (?) Drenthneemr. dr. Van Drenth
E.G. mcGregor (?)jaE.G. McGregor
de (?) Vries, Bril en van der (?) Duimnee, neeDe Vries, Bril en Van der Duim

Wel of geen hoofdletter na een dubbele punt

De marketingmix bestaat uit vier instrumenten: Product, Prijs, Promotie en Plaats = fout.

Waarom is een hoofdletter na een dubbele punt hier fout?

Na een dubbele punt volgt in principe een kleine letter. Product, prijs, promotie en plaats zijn geen unieke namen maar ‘gewone’ zelfstandige naamwoorden. Daarom schrijf je ze met een kleine letter.

In drie gevallen schrijf je na een dubbele punt wel een hoofdletter:

  • als na de dubbele punt een citaat volgt;
  • als na de dubbele punt een opsomming volgt die uit volledige zinnen bestaat;
  • als na de dubbele punt een woord komt dat je met een hoofdletter schrijft.

Herkennen van fouten met hoofdletters na een dubbele punt

Fout Goed
Pippi Langkous zei: “ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan”.Pippi Langkous zei: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan”.
De volgende acties worden ondernomen:

  • er komt een grondig onderzoek naar de schade.
  • de bewoners worden geïnformeerd over de uitkomst van het onderzoek.
  • de schade wordt hersteld.
De volgende acties worden ondernomen:

  • Er komt een grondig onderzoek naar de schade.
  • De bewoners worden geïnformeerd over de uitkomst van het onderzoek.
  • De schade wordt hersteld.
Een ding staat vast: frankrijk gaat winnenEen ding staat vast: Frankrijk gaat winnen
Het nadeel is: Deze methode is zeer tijdrovend.Het nadeel is: deze methode is zeer tijdrovend.
Ik dacht: Hij komt niet meer.Ik dacht: hij komt niet meer.
Het oor bestaat uit drie delen: Het middenoor, het binnenoor en het buitenoor.Het oor bestaat uit drie delen: het middenoor, het binnenoor en het buitenoor.

Fouten met hoofdletters in afkortingen

De doelgroep bestaat uit HBO-studenten = fout.

Waarom is HBO-studenten fout?

Afkortingen van onderwijstypen schrijf je met kleine letters. Daarom schrijf je hbo ook met kleine letters.

Herkennen van fouten met hoofdletters in afkortingen

Fout Goed
ARBO-wetgevingarbo-wetgeving
navoNAVO
AmvbAMvB
ram-geheugenRAM-geheugen
BENELUXBenelux

Fouten met hoofdletters in afkortingen voorkomen

In scripties worden afkortingen vaak ten onrechte met een hoofdletter geschreven. Onthoud daarom de regel: afkortingen worden in principe met kleine letters geschreven.

Voorbeelden veelgemaakte fouten met hoofdletters in afkortingen
  • BV
  • bv
  • CAO
  • cao

Bepaalde afkortingen schrijf je wél met hoofdletters:

  • Afkortingen van wetten en besluiten, behalve als een andere schrijfwijze ingeburgerd is: BW, AMvB. Afkortingen van namen die uit meer dan vijf letters bestaan, schrijf je wel met kleine letters: Europol, Benelux.
  • Afkortingen van (eigen)namen van bedrijven of instellingen. Daarbij neem je de schrijfwijze van het bedrijf of de instelling over: VVD, PvdA.
  • Afkortingen van Engelse woorden: CEO. Als dit soort afkortingen eenmaal is ingeburgerd, worden ze trouwens wel weer met kleine letters geschreven: dvd, cd. Je kunt dit opzoeken in het woordenboek.

Aan het begin van een zin schrijf je altijd een hoofdletter, ook als de zin met een afkorting begint.

Voorbeelden: afkorting aan het begin van een zin
  • IPhones worden steeds populairder.
  • Pgb’s kunt u hier aanvragen.
Wat vind jij van dit artikel?
Annemarie Piersma

Annemarie is senior editor bij Scribbr. Ze is een echte taalpuzzelaar die teksten graag begrijpelijk en helder maakt. Ze helpt studenten om hun verhaal zo duidelijk mogelijk over te laten komen. Ook adviseert ze editors over het nakijken van scripties.

Geen taalfouten en pijnlijke missers in je scriptie?

Schakel snel een professionele editor van Scribbr in.
Meer info & prijzen »
Trustpilot score van 9.7

1 reactie

Annemarie Piersma
Annemarie Piersma (Scribbr-team)
21 maart 2014 14:58

Ik hoop dat dit artikel je heeft geholpen. Heb je nog vragen? Ik doe mijn best om ze zo snel mogelijk te beantwoorden. :)

Stel een vraag of reageer.