Primaire en secundaire bronnen in je scriptie

Als je onderzoek doet, is het belangrijk dat je controleert of je gebruikmaakt van primaire of secundaire bronnen. Primaire bronnen worden ook wel oorspronkelijke bronnen genoemd, en hierin wordt bijvoorbeeld een originele, empirische studie beschreven. Een secundaire bron is een bron over een bron, bijvoorbeeld een literatuuronderzoek over die originele empirische studie.

Het is beter om in je scriptie waar mogelijk primaire bronnen te gebruiken, omdat deze de betrouwbaarheid van je tekst verhogen. Op die manier zie je de informatie altijd in de juiste context en weet je zeker dat een schrijver van een secundaire bron de oorspronkelijke bron niet per ongeluk verkeerd heeft begrepen.

Wat is een primaire bron?

Primaire bronnen zijn het oorspronkelijke bewijs van gebeurtenissen, objecten, personen of uitgevoerd werk. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Onderzoeksresultaten
  • Statistische gegevens
  • Ooggetuigenverslagen
  • Enquêtes en interviews
  • Juridische documenten

Via primaire bronnen kunnen studenten en onderzoekers de werkelijke gebeurtenis zo dicht mogelijk benaderen. De informatie in primaire bronnen is nog niet geanalyseerd, samengevat of geïnterpreteerd door iemand buiten het onderzoek. Dit geeft je de mogelijkheid om dit zelf te doen.

Voorbeeld 1: Primaire bron
Stel dat je een historische gebeurtenis onderzoekt, zoals de maanlanding. Je kunt niet teruggaan in de tijd en de gebeurtenis zelf meemaken, dus je besluit op zoek te gaan naar ooggetuigenverslagen, foto’s en video’s van die dag. Dit zijn voorbeelden van primaire bronnen, omdat ze de originele verslagen van de werkelijke historische gebeurtenis zijn.
Voorbeeld 2: Primaire bron
Een professor onderzoekt de studiegewoonten van studenten. Ze neemt een enquête af en interviewt studenten om gegevens te verzamelen. De professor rapporteert haar bevindingen en publiceert ze in een tijdschrift. Dit onderzoek wordt beschouwd als een primaire bron, omdat het de originele, onbewerkte gegevens bevat, die niet geïnterpreteerd zijn door iemand buiten het onderzoek.

Wat is een secundaire bron?

Een secundaire bron interpreteert, analyseert of verklaart primaire bronnen. Deze bronnen zijn een stap verwijderd van de oorspronkelijke gebeurtenis en zijn daarom niet altijd even relevant als de originele bron.

Enkele voorbeelden zijn:

  • (Literatuur)reviews
  • Opiniestukken
  • Documentaires
  • Boeken
Voorbeeld 1: Secundaire bron
Een filmmaker besluit een documentaire over de maanlanding te maken. Hij analyseert, interpreteert en verklaart het bewijsmateriaal uit de oorspronkelijke primaire bronnen, zoals foto’s en ooggetuigenverslagen. Deze documentaire wordt beschouwd als een secundaire bron, want deze is één stap verwijderd van de primaire bron.
Voorbeeld 2: Secundaire bron
Een studente besluit een scriptie te schrijven over de studiegewoonten van studenten, net als de professor in het eerdere voorbeeld. Tijdens haar onderzoek stuit de studente op een artikel dat de professor heeft gepubliceerd en ze kiest ervoor het te gebruiken in haar literatuuronderzoek, samen met enkele andere artikelen. De studente interpreteert het artikel van de professor en vergelijkt het met andere publicaties. De scriptie van de student wordt beschouwd als een secundaire bron, omdat deze scriptie gebaseerd is op de primaire bron (het artikel dat de docent heeft gepubliceerd).

Scribbr APA CheckerNieuw

De slimme technologie van de APA Checker helpt je veelgemaakte fouten te voorkomen, zoals:

  • Ontbrekende komma's en punten
  • Verkeerd gebruik van 'et al.'
  • Ampersands (&) in verwijzigen in de tekst
  • Ontbrekende bronvermeldingen

Lees meer

Voorbeelden van primaire en secundaire bronnen

Academisch vakgebied Primaire bron Secundaire bron
Kunst Schilderij van Van Gogh Tentoonstellingscatalogus die het schilderij uitlegt en interpreteert
Grafische vormgeving Film Filmrecensie
Natuurwetenschap Empirisch onderzoek Literatuuronderzoek dat de studie beschrijft
Journalistiek Krant uit de Tweede Wereldoorlog Proefschrift over de berichtgeving in de media tijdens de Tweede Wereldoorlog
Geschiedenis Object uit de Middeleeuwen Museumcatalogus met een beschrijving van het object
Muziek Lied Recensie van het lied
Economie Autobiografie van Warren Buffett Boek van iemand anders over Warren Buffet
Biologie Oorspronkelijk onderzoek naar de werking van de hersenen Blogpost over de resultaten van dit onderzoek
Wiskunde Onderzoek naar nieuwe wiskundige modellen ten behoeve van een raketlancering Boek dat deze wiskundige modellen uitlegt
Techniek Octrooi Artikel over dit octrooi en de toepassingen ervan
Rechten Onafhankelijkheidsverklaring Documentaire over de totstandkoming van de Onafhankelijkheidsverklaring

Het type bron bepalen door vragen te stellen

Om te bepalen of je met een primaire of secundaire bron te maken hebt, kun je de volgende eenvoudige vragen stellen:

  • Is de bron gemaakt tijdens of op de plaats van de gebeurtenis of tijdsperiode?
  • Was de maker van de bron op de een of andere manier direct betrokken bij de gebeurtenis of tijdsperiode?
  • Krijgen personen die direct betrokken waren bij de gebeurtenis of tijdsperiode in de bron de mogelijkheid om hun verhaal te delen?
  • Is de bron een foto, kunstwerk, literair werk of een film die gemaakt is door jouw onderzoeksonderwerp of waarin deze persoon figureert?
  • Is de bron een juridisch document, een originele verzameling van gegevens of statistieken, of een persoonlijke mededeling?

Als het antwoord op een of meerdere vragen ja is, dan is het waarschijnlijk een primaire bron.

Het type bron bepalen door de context te bekijken

Het is belangrijk om je te realiseren dat de focus van je onderzoek en je onderzoeksvraag mede bepalen welke bronnen primaire bronnen vormen voor jouw onderzoek.

Stel dat je een scriptie schrijft over de evacuatie van het Rivierenland uit 1995. Je kunt primaire bronnen raadplegen, zoals nieuwsartikelen van dat moment, foto’s, nieuwsfragmenten, interviews met mensen die ter plaatse waren, en radiofragmenten uit die tijd. Als secundaire bronnen kun je onder meer documentaires of krantenartikelen gebruiken.

Stel nu dat je scriptie niet over de overstromingen zelf gaat, maar over de berichtgeving in de media over dit onderwerp. Dan zijn de documentaires en krantenartikelen de primaire bronnen.

Primaire versus secundaire bronnen: welke zijn beter?

Over het algemeen worden primaire bronnen als betrouwbaarder en gezaghebbender beschouwd. Deze bronnen bevatten namelijk bewijsmateriaal.

Er zijn echter secundaire bronnen (bijvoorbeeld literatuurstudies) die een grote hoeveelheid eerder onderzoek combineren en het bestaande onderzoek vanuit een uniek perspectief analyseren. Als je zo’n literatuurstudie gebruikt en aanhaalt, kan dit van toegevoegde waarde zijn voor je eigen onderzoek.

In je onderzoek zul je zowel primaire als secundaire bronnen gebruiken. Zelfs als je een wetenschappelijk experiment uitvoert, put je uit eerdere methoden van andere onderzoekers en bestaande theorieën. Daarnaast geef je een overzicht van van de bestaande literatuur.

Vergeet niet de primaire en secundaire bronnen die je gebruikt op de juiste manier te citeren om plagiaat te voorkomen.

Bron in bron

Het kan ook voorkomen dat je een citaat uit een onderzoek wilt overnemen. In dat geval moet je altijd op zoek gaan naar de oorspronkelijke bron, zodat je zeker weet dat de onderzoeker van het gevonden onderzoek dit citaat niet verkeerd heeft overgenomen of geïnterpreteerd. Ook zie je het citaat dan in de juiste context.

Alleen wanneer je de primaire bron echt niet kunt vinden, citeer je secundaire bron. Hier zijn vaak speciale richtlijnen voor. Ook APA heeft richtlijnen voor het verwijzen naar een indirecte bron.

Primaire bronnen opsporen

Als je niet zelf een experiment uitvoert of de primaire gegevens verzamelt, kun je het best primaire bronnen opsporen via secundaire bronnen. Meestal is het vrij eenvoudig te achterhalen op welke primaire bron een secundaire bron is gebaseerd.

Deze informatie vind je op twee belangrijke plaatsen in de secundaire bron:

  • Bibliografie of literatuurlijst
  • Internetlinks, in het geval van online bronnen

Als je bijvoorbeeld een interessant citaat van Mark Rutte tegenkomt, kan dat als volgt worden aangehaald in een nieuwsartikel: “Zoals Rutte zei in een interview met Trouw uit 2021: …”. Hier is het duidelijk dat je het originele interview van Trouw moet opzoeken, omdat het interview de primaire bron is.

Daarom is het van cruciaal belang dat je een grondig literatuuronderzoek uitvoert, waarin je aandacht besteedt aan de primaire bronnen waarop je secundaire bronnen zijn gebaseerd.

Wat vind jij van dit artikel?
Wouter Koekoek

Wouter heeft een Bachelor en Master of Arts. Hij is in 2016 bij het Scribbr-supportteam begonnen en deelt graag zijn kennis over het schrijven van teksten, verwijzen naar bronnen en het opmaken van documenten met studenten.

2 reacties

Sara
28 mei 2020 om 12:18

Hi Wouter,

Ik heb een vraagje of primaire/secundaire sources.

Ik doe mijn scriptieonderzoek voor een bedrijf en heb van hen ruwe data gekregen. Hier ga ik analyses op los laten en conclusies uit trekken.
Nu twijfel ik of het primaire of secundaire data is.

Aan de ene kant heb ik de data niet zelf verzameld maar is het wel ruwe data. De data wordt ook niet speciaal voor mijn onderzoek verwerft, het wordt al bijgehouden en ik krijg het nu in te zien.
Secundair is meer dat je gedaan onderzoek gebruikt, wat niet waar is.
Aan de andere kant is secundair wel data dat al verzameld is, gegroepeerd en soms geanalyseerd.

Weet jij het antwoord? Hoor het graag.

Beantwoorden

Leon Smits
Leon Smits (Scribbr Team)
10 juni 2020 om 19:16

Hoi Sara,

Ik zou dit primaire data noemen, je voert het onderzoek immers uit voor het bedrijf waarvan jij de gegevens krijgt.

Succes!

Groetjes,
Leon

Beantwoorden

Is er iets nog niet helemaal duidelijk of ontbreekt er wat? Laat een opmerking achter.

Please click the checkbox on the left to verify that you are a not a bot.