Primaire en secundaire bronnen

Als je onderzoek doet, is het belangrijk dat je onderscheid maakt tussen primaire en secundaire bronnen. Dit onderscheid laat zien of de auteur van een tekst dicht bij of ver van een beschreven gebeurtenis staat en kan daarmee iets zeggen over betrouwbaarheid van bronnen.

Wat is een primaire bron?

Primaire bronnen zijn het oorspronkelijke bewijs van gebeurtenissen, objecten, personen of uitgevoerd werk. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Onderzoeksresultaten
  • Statistische gegevens
  • Ooggetuigenverslagen
  • Enquêtes en interviews
  • Juridische documenten

Via primaire bronnen kunnen studenten en onderzoekers de werkelijke gebeurtenis zo dicht mogelijk benaderen. De informatie in primaire bronnen is nog niet geanalyseerd, samengevat of geïnterpreteerd. Dit geeft je de mogelijkheid om dit zelf te doen.

Voorbeeld 1:

Stel dat je een historische gebeurtenis onderzoekt – bijvoorbeeld de maanlanding. Je kunt niet teruggaan in de tijd en de gebeurtenis zelf meemaken, dus je besluit op zoek te gaan naar ooggetuigenverslagen, foto’s en video’s van die dag. Dit zijn voorbeelden van primaire bronnen, omdat ze de originele verslagen van de werkelijke historische gebeurtenis zijn.

Voorbeeld 2:

Een professor onderzoekt de studiegewoonten van studenten. Hij neemt een enquête af en interviewt studenten om gegevens te verzamelen. De professor rapporteert zijn bevindingen en publiceert ze in een tijdschrift. Dit onderzoek wordt beschouwd als een primaire bron, omdat het de originele, onbewerkte gegevens bevat, die niet geïnterpreteerd zijn door iemand buiten het onderzoek.

Wat is een secundaire bron?

Een secundaire bron interpreteert, analyseert en/of verklaart primaire bronnen. Deze bronnen zijn een of meer stappen verwijderd van de oorspronkelijke gebeurtenis en zijn daarom niet altijd zo relevant als de originele bron.

Enkele voorbeelden zijn:

  • (Literatuur) reviews
  • Opiniestukken
  • Documentaires
  • Boeken
Voorbeeld 1:

Een filmmaker besluit een documentaire over de maanlanding te maken. Hij analyseert, interpreteert en verklaart het bewijsmateriaal uit de oorspronkelijke primaire bronnen, zoals foto’s en ooggetuigenverslagen. Deze documentaire wordt beschouwd als een secundaire bron, want deze is één stap verwijderd van de primaire bron.

Voorbeeld 2:
Een student besluit een scriptie te schrijven over de studiegewoonten van studenten, net als de professor in het eerdere voorbeeld. Tijdens zijn onderzoek stuit de student op een artikel dat de professor heeft gepubliceerd en hij kiest ervoor het te gebruiken in zijn literatuuronderzoek, samen met enkele andere artikelen. De student interpreteert het artikel van de professor en vergelijkt het met andere publicaties. De scriptie van de student wordt beschouwd als een secundaire bron, omdat deze scriptie gebaseerd is op de primaire bron (het artikel dat de docent heeft gepubliceerd).
Wist je dat...

Je binnen 10 minuten kunt checken of je verslag of scriptie plagiaat bevat? Het is veilig en betrouwbaar!

Doe de check

Video over primaire en secundaire bronnen

Primaire en secundaire bronnen (Engels)

Voorbeelden van primaire en secundaire bronnen

Academisch vakgebiedPrimaire bronSecundaire bron
KunstSchilderij van Van GoghTentoonstellingscatalogus die het schilderij uitlegt en interpreteert
Grafische vormgevingFilmFilmrecensie
NatuurwetenschapEmpirisch onderzoekLiteratuuronderzoek dat de studie beschrijft
JournalistiekKrant uit de Tweede WereldoorlogProefschrift over de berichtgeving in de media tijdens de Tweede Wereldoorlog
GeschiedenisObject uit de MiddeleeuwenMuseumcatalogus met een beschrijving van het object
MuziekLiedRecensie van het lied
EconomieAutobiografie van Warren BuffettBoek van iemand anders over Warren Buffet
BiologieOorspronkelijk onderzoek naar de werking van de hersenenBlogpost over de resultaten van dit onderzoek
WiskundeOnderzoek naar nieuwe wiskundige modellen ten behoeve van een raketlanceringBoek dat deze wiskundige modellen uitlegt
TechniekOctrooiArtikel over dit octrooi en de toepassingen ervan
RechtenOnafhankelijkheidsverklaringDocumentaire over de totstandkoming van de Onafhankelijkheidsverklaring

Het type bron bepalen door vragen te stellen

Om te bepalen of je met een primaire of secundaire bron te maken hebt, kun je de volgende eenvoudige vragen stellen:

  • Is de bron gemaakt tijdens en/of op de plaats van de gebeurtenis of tijdsperiode?
  • Was de maker van de bron op de een of andere manier direct betrokken bij de gebeurtenis of tijdsperiode?
  • Krijgen personen die direct betrokken waren bij de gebeurtenis of tijdsperiode in de bron de mogelijkheid om hun verhaal te delen?
  • Is de bron een foto, kunstwerk, literair werk of een film die gemaakt is door jouw onderzoeksonderwerp of waarin deze persoon figureert?
  • Is de bron een juridisch document, een originele verzameling van gegevens of statistieken, of een persoonlijke mededeling?

Als het antwoord op een van deze vragen ja is, dan is het waarschijnlijk een primaire bron.

Context kan bepalen welke bronnen primaire bronnen zijn

Het is belangrijk om te beseffen dat de focus van je onderzoek en je onderzoeksvraag mede bepalen welke bronnen voor jouw onderzoek primaire bronnen zijn.

Stel dat je een scriptie schrijft over de aanslagen van 11 september. Je kunt primaire bronnen raadplegen, zoals nieuwsartikelen van dat moment, foto’s, nieuwsfragmenten, interviews met mensen die ter plaatse waren, en radiofragmenten uit die tijd. Als secundaire bronnen kun je onder meer documentaires of krantenartikelen gebruiken.

Stel nu dat je scriptie niet over de aanslagen zelf gaat, maar over de berichtgeving in de media van de aanslagen op 11 september. Dan zijn de documentaires en krantenartikelen de primaire bronnen.

Primaire versus secundaire bronnen: welke zijn beter?

Over het algemeen worden primaire bronnen als betrouwbaarder en gezaghebbender beschouwd. Deze bronnen bevatten namelijk bewijsmateriaal.

Er zijn echter secundaire bronnen (bijvoorbeeld literatuurstudies) die een grote hoeveelheid eerder onderzoek combineren en het bestaande onderzoek vanuit een uniek perspectief analyseren. Als je zo’n literatuurstudie gebruikt en aanhaalt, kan dit van toegevoegde waarde zijn voor je eigen onderzoek.

In je onderzoek zul je zowel primaire als secundaire bronnen gebruiken. Zelfs als je een wetenschappelijk experiment uitvoert, put je uit eerdere methoden van andere onderzoekers en bestaande theorieën. Daarnaast geef je een overzicht van van de bestaande literatuur.

Vergeet de primaire en secundaire bronnen die je gebruikt te op de juiste manier vermelden om plagiaat te voorkomen.

Primaire bronnen opsporen

Als je niet zelf een experiment uitvoert of de primaire gegevens verzamelt, kun je het best primaire bronnen opsporen via secundaire bronnen.

Meestal is het vrij eenvoudig te achterhalen op welke primaire bron een secundaire bron is gebaseerd.

Deze informatie vind je op drie belangrijke plaatsen in de secundaire bron:

  • Bibliografie of literatuurlijst
  • Internetlinks, in het geval van online bronnen

Als je bijvoorbeeld een interessant citaat van Barack Obama tegenkomt, kan dat als volgt worden aangehaald in een nieuwsartikel: “Zoals Obama zei in een interview met de Washington Post uit 1995…” Hier is het duidelijk dat je het originele interview van de Washington Post moet opzoeken, omdat het interview de primaire bron is.

Daarom is het van cruciaal belang dat je een grondig literatuuronderzoek uitvoert, waarin je aandacht besteedt aan de primaire bronnen waarop je secundaire bronnen zijn gebaseerd.

Wat vind jij van dit artikel?
Wouter Koekoek

Wouter heeft een Bachelor en Master of Arts. Hij is in 2016 bij het Scribbr-supportteam begonnen en deelt graag zijn kennis over het schrijven van teksten, verwijzen naar bronnen en het opmaken van documenten met studenten.

1 reactie

Wouter Koekoek
Wouter Koekoek (Scribbr-team)
8 februari 2019 om 11:36

Bedankt voor het lezen! Ik hoop dat je er iets aan hebt gehad. Zit je nog met een vraag? Laat een reactie achter en ik kom zo snel mogelijk bij je terug.

Stel een vraag of reageer.