Selectiebias (Selection bias) | Betekenis & Voorbeelden

Selectiebias (selection bias) verwijst naar situaties waarin onderzoeksbias wordt veroorzaakt door factoren die verband houden met de participanten van het onderzoek.

Selection bias kan worden geïntroduceerd in je onderzoek tijdens de selectie van de betrokken populatie, de gekozen steekproefmethoden of de werving van de participanten. Selection bias wordt ook wel selectie-effect genoemd.

Selectiebias (Selection bias)

Voorbeeld: Selection bias
Gezondheidsstudies die participanten rechtstreeks uit klinieken werven missen alle andere geschikte mensen die niet naar klinieken gaan of die pas later zorg aangeboden krijgen.

Hierdoor kunnen de steekproef en de doelpopulatie aanzienlijk verschillen, waardoor het lastiger wordt om je bevindingen te generaliseren.

Selection bias kan de validiteit van je onderzoek aantasten, omdat de onderzoekspopulatie niet representatief is voor de doelpopulatie.

Wat is selection bias?

Selectiebias treedt op als de selectie van proefpersonen in een onderzoek (of de waarschijnlijkheid dat ze het onderzoek afmaken) tot een resultaat leidt dat systematisch afwijkt van de kenmerken van de doelpopulatie.

Selection bias komt vaak voor bij observationele studies waarbij de selectie van de proefpersonen niet willekeurig (gerandomiseerd) is, zoals cohortonderzoek, case-control studies en cross-sectioneel onderzoek.

Selectiebias is een systematische fout in je onderzoek. Systematische verschillen tussen participanten en niet-participanten of tussen behandelings- en controlegroepen kunnen invloed hebben op je vermogen om de groepen te vergelijken en onbevooroordeelde conclusies te trekken.

Er zijn verschillende potentiële bronnen van selection bias die je onderzoek kunnen beïnvloeden, zowel tijdens de werving van de proefpersonen als tijdens het proces om ervoor te zorgen dat ze het onderzoek voltooien. Deze bronnen kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • Gebrekkige procedure om proefpersonen te selecteren, zoals slecht gedefinieerde inclusie- en exclusiecriteria;
  • Externe redenen die kunnen verklaren waarom sommige proefpersonen aan het experiment deelnemen en anderen niet;
  • Een grotere kans voor sommige participanten om geselecteerd te worden dan voor andere participanten.

Soorten selectiebias

Selection bias is een algemene term voor afwijkingen in je onderzoek die voortvloeien uit factoren die verband houden met de onderzochte populatie. Selectiebias kan worden onderverdeeld in verschillende soorten:

  • Steekproefbias (sampling bias of ascertainment bias) treedt op als sommige leden van de onderzochte populatie minder kans hebben om te worden opgenomen in de steekproef dan andere leden. Hierdoor is de steekproef niet representatief voor de populatie.
  • Uitvalsbias (attrition bias) treedt op als de participanten die voortijdig uit het onderzoek stappen systematisch verschillen van degenen die blijven.
  • Zelfselectiebias (self selection bias of volunteer bias) ontstaat als individuen geheel zelf beslissen of zij al dan niet aan het onderzoek deelnemen (vrijwillig). Hierdoor kunnen proefpersonen verschillen van de rest van de populatie, bijvoorbeeld in termen van motivatie.
  • Overlevingsbias (survivorship bias) is een logische afwijking die ertoe leidt dat onderzoekers die een groep bestuderen zich alleen richten op voorbeelden van succesvolle individuen (i.e., de “overlevenden”, die de interventie met succes hebben voltooid) in plaats van op de groep als geheel.
  • Participatiebias (participation bias of nonresponse bias) wordt waargenomen als de mensen die niet reageren op een enquête significant verschillen van degenen die wel reageren. Niet-respondenten kunnen niet bereid of niet in staat zijn om deel te nemen, wat ertoe leidt dat zij ondervertegenwoordigd zijn in het onderzoek.
  • Ondervertegenwoordigingsbias (undercoverage bias) vindt plaats als sommige leden van je populatie niet vertegenwoordigd zijn in de steekproef. Deze vorm van bias komt vaak voor bij een gemakssteekproef, waarbij je een gemakkelijk te verkrijgen steekproef werft.

Voorbeelden van selection bias

Er is sprake van selectiebias als de dataverzameling of -analyse gericht is op een specifieke subgroep van de doelpopulatie.

Voorbeeld: Selection bias bij marktonderzoek
Stel dat je onderzoek doet naar wat consumenten van een modewinkel vinden. Je maakt een enquête die aan klanten wordt voorgelegd nadat zij een online bestelling hebben geplaatst.

Als je je alleen richt op huidige klanten, is de kans groter dat hun feedback positief is dan wanneer je ook degenen meeneemt die vóór het afrekenen zijn gestopt met winkelen. Terwijl de huidige kanten een positieve ervaring hebben gehad die heeft geleid tot het doen van een aankoop, zullen degenen die zijn gestopt met winkelen mogelijk andere inzichten hebben. Zij kunnen bijvoorbeeld teleurgesteld zijn in het gebrek aan service of het ontwerp van de website.

Het is belangrijk om ernaar te streven de hele populatie in je steekproef te vertegenwoordigen. Aangzien een deel van de populatie niet wordt meegenomen, loopt je onderzoek het risico van undercoverage bias. In dat geval zijn de resultaten vaak niet generaliseerbaar.

Vanwege selection bias weerspiegelen de onderzoeksresultaten niet de gehele doelpopulatie.

Voorbeeld: Selectiebias in medisch onderzoek
Stel dat je deel uitmaakt van een onderzoeksteam dat onderzoekt of een lagere sociaal-economische status (de blootstelling) verband houdt met een hoger risico op baarmoederhalskanker (de uitkomst). Je voert een case-control study uit om dat uit te zoeken.

De casussen bestaan uit 200 vrouwen met baarmoederhalskanker die voor behandeling zijn doorverwezen naar het Amphia Ziekenhuis in Breda. De vrouwen zijn verwezen vanuit verschillende provincies in Nederland. Ze krijgen allemaal een vragenlijst waarin wordt gevraagd naar hun inkomen, opleidingsniveau, werkstatus, enzovoorts.

De controlegroep werd geworven door enquêteurs die van deur tot deur gingen in het gebied rond het ziekenhuis tussen 9.00 en 17.00 uur.

Deze studie loopt risico op selectiebias omdat de twee groepen op verschillende manieren zijn geselecteerd. Terwijl de behandelgroep uit het hele land komt, werd de controlegroep geworven in de omgeving rondom het ziekenhuis, en alleen tijdens werkuren. Dit betekent dat de vrouwen in de controlegroep vaker werkloos waren.

Met andere woorden, de vrouwen in de controlegroep hadden meer kans om geselecteerd te worden als zij de gewenste blootstelling hadden (i.e., een lagere sociaal-economische status).

Hoe voorkom je selection bias?

Selectiebias kan worden vermeden als je je steekproefpopulatie werft en vasthoudt.

  • Bij een selecte steekproef, zoals observationele onderzoeken, is het belangrijk de controlegroep zo goed mogelijk te vergelijken met de behandelgroep. Dit wordt matching genoemd. Onderzoekers koppelen elke gekozen participant uit de behandelgroep aan een lid uit de controlegroep met vergelijkbare kenmerken. Dit helpt om het effect te schatten van een interventie of experiment waarvoor het ethisch of logisch niet haalbaar is om de steekproef te randomiseren.
  • Bij experimenteel onderzoek kan selectiebias worden geminimaliseerd door een correct gebruik van willekeurige toewijzing (randomisatie), zoals dubbele blindering waarbij ervoor wordt gezorgd dat onderzoekers noch participanten weten aan welke groep elke participant is toegewezen. Anders kan kennis van groepstoewijzing de data beïnvloeden.
  • Steekproefbias (sampling bias) kan worden vermeden door de doelpopulatie zorgvuldig te definiëren en waar mogelijk kansberekening toe te passen. Dit zorgt ervoor dat alle in aanmerking komende proefpersonen een gelijke kans hebben om in de steekproef te worden opgenomen.

Interessante artikelen over onderzoek doen

Op zoek naar meer interessante artikelen over een onderzoek uitvoeren voor je scriptie of paper? Bekijk dan ook eens onderstaande artikelen met uitleg en voorbeelden!

Veelgestelde vragen over selection bias (selectiebias)

Wat zijn veelvoorkomenden soorten van selection bias (selectiebias)?

Veelvoorkomende soorten selection bias (selectiebias) zijn:

Wat is steekproefbias (sampling bias)?

Steekproefbias (sampling bias) treedt op als sommige leden van een populatie systematisch meer kans hebben om in een steekproef te worden geselecteerd dan anderen.

Steekproefbias is een vorm van selection bias.

Waarom is bias in onderzoek een probleem?

Research bias tast de validiteit en betrouwbaarheid van je onderzoeksresultaten aan. Bias leidt tot onjuiste conclusies en een verkeerde interpretatie van de waarheid. Dit kan ernstige gevolgen hebben in bepaalde vakgebieden, zoals medisch onderzoek, waarin nieuwe behandelingsvormen worden geëvalueerd.

Citeer dit Scribbr-artikel

Als je naar deze bron wilt verwijzen, kun je de bronvermelding kopiëren of op “Citeer dit Scribbr-artikel” klikken om de bronvermelding automatisch toe te voegen aan onze gratis Bronnengenerator.

Scharwächter, V. (2023, 25 april). Selectiebias (Selection bias) | Betekenis & Voorbeelden. Scribbr. Geraadpleegd op 17 juli 2024, van https://www.scribbr.nl/onderzoeksbias/selectiebias/

Wat vind jij van dit artikel?
Veronique Scharwächter

Veronique heeft twee bachelors: één in Taal- en Cultuurstudies en één in Philosophy, Politics and Economics. Daarnaast heeft zij een boek geschreven over hoe filosofie je kan helpen in je studentenleven. Ze hoopt haar brede, interdisciplinaire kennis in te kunnen zetten om zo veel mogelijk studenten te helpen met het schrijven van hun scriptie.