Het model van Lalonde | Uitleg & Voorbeelden

Het model van Lalonde (1974) maakt een onderscheid tussen vier soorten determinanten die samen iemands gezondheid bepalen:

Een andere naam voor het Lalonde model is het Health Field Concept. Het model wordt voornamelijk gebruikt door gezondheidswetenschappers, de World Health Organisation (WHO), artsen en verpleegkundigen.

Het model van Lalonde

Determinanten van gezondheid

Een gezondheidsdeterminant is een factor die invloed heeft op iemands gezondheid. Volgens het model van Lalonde kunnen deze gezondheidsdeterminanten in vier categorieën worden verdeeld.

  • Biologische factoren
  • Zorgvoorzieningen
  • Leefstijl
  • Omgeving
Let op
De categorieën zijn niet strikt gescheiden, want alle determinanten hangen samen. Zo kan de omgeving bijvoorbeeld ook biologische factoren beïnvloeden:

Roos en Linde hebben allebei een erfelijke aanleg voor verslaving (biologisch):

  • Roos groeit op in een huis zonder mensen met een verslaving (omgeving) en haar huisarts heeft haar op haar veertiende goed voorgelicht over de gevaren van drugs (zorgvoorzieningen).
  • Linde woont bij haar ouders die drugsverslaafd zijn (omgeving). Ze werkt bijna 80 uur per week om te kunnen bijdragen aan het huishouden, waardoor ze veel stress ervaart (leefstijl).

Hoewel ze allebei een erfelijke aanleg voor verslaving hebben, is het risico op een drugsverslaving waarschijnlijk groter voor Linde dan voor Roos, omdat Lindes omgeving en stressvolle leefstijl het risico versterken. De omgeving en zorgvoorzieningen bij Roos zorgen er juist voor dat de biologische risicofactor (deels) wordt opgeheven.

Biologische factoren

Biologische of endocriene factoren zijn individuele verschillen die ontstaan bij de geboorte of later worden verworven (zoals bij een ongeluk). Voorbeelden hiervan zijn:

  • Geslacht
  • Erfelijke aanleg voor Alzheimer
  • Niet-aangeboren hersenletsel
Voorbeeld: Biologische factoren
Een patiënt heeft nooit gerookt, veel gesport, geen hormonale anticonceptie gebruikt, en gezond gegeten. Toch krijgt de patiënt borstkanker.

Na onderzoek blijkt dat er sprake is van een BRCA1-mutatie. Deze biologische factor is de oorzaak van de kanker en heeft daardoor de gezondheid beïnvloed.

Zorgvoorzieningen

De tweede factor “zorgvoorzieningen” heeft betrekking op de kwaliteit, organisatie en beschikbaarheid van preventieve en curatieve zorg.

  • Voorlichting vanuit huisarts of zorginstellingen
  • Wachttijden voor behandelingen
  • Mate waarin je lijkt op mensen uit de steekproeven voor wetenschappelijk onderzoek
Voorbeeld: Zorgvoorzieningen
Voor de meeste wetenschappelijke onderzoeken wordt een steekproef getrokken. Helaas is die steekproef niet altijd representatief voor de gehele populatie.

Zo worden vaker witte participanten ingezet dan participanten van kleur. Vervolgens worden de resultaten van deze eerste groep gegeneraliseerd naar de tweede groep, terwijl er wezenlijke verschillen kunnen bestaan tussen witte mensen en mensen van kleur.

Een voorbeeld hiervan is geneesmiddelmetabolisme (snelheid waarmee het lichaam medicatie aantast en afbreekt). Op basis van onderzoek met witte participanten werd de effectiviteit van codeïne als pijnstiller vastgesteld. Echter, over het algemeen zijn witte mensen bijvoorbeeld gevoeliger voor het effect van codeïne dan mensen van Oost-Aziatische afkomst, waardoor deze laatste groep er minder van voelt.

Doordat wetenschappelijk onderzoek niet altijd representatieve steekproeven gebruikt, zijn de uitkomsten vaak relevanter voor witte mensen, waardoor de kwaliteit van zorg voor hen  beter is dan voor mensen van kleur.

Leefstijl

De factor “leefstijl” heeft betrekkingen op gedragingen van het individu die de gezondheid kunnen beïnvloeden:

  • Voedingspatroon
  • Bewegingspatroon
  • Seksuele activiteit
Voorbeeld: Leefstijl
Het risico op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) wordt aanzienlijk verhoogd door iemands leefstijl.

  • Rick heeft 1 bedpartner in 12 maanden gehad. In alle gevallen gebruikte hij condooms.
  • Robert heeft 24 bedpartners in 12 maanden gehad. In alle gevallen gebruikte hij geen condooms.

Door Roberts leefstijl (wisselende bedpartners en geen voorbehoedsmiddelen) is het risico op een soa hoger dan bij Rick (vaste bedpartner en wel voorbehoedsmiddelen).

Omgeving

Omgevingsfactoren zijn sociale, economische, culturele of politieke factoren die van invloed zijn op de gezondheid. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen omgevingsfactoren met directe impact (fysieke omgeving) of indirecte impact (maatschappelijke omgeving).

Fysieke omgeving & directe impact

  • Fijnstof
  • Woningkwaliteit
  • Geluidsoverlast

Maatschappelijke omgeving & indirecte impact

  • Inkomen
  • Opleidingsniveau
  • Sociale kring
Voorbeeld: Omgevingsfactoren
Omgevingsfactoren hebben vaak een indirecte impact op de gezondheid.

Stel je voor dat de supermarktprijzen opnieuw stijgen. Vlees, groenten en fruit zijn 30% duurder geworden, terwijl friet, sauzen en snoep slechts een paar cent duurder zijn geworden.

  • Families die weinig geld te besteden hebben zullen eerder voor het ongezonde eten kiezen, omdat ze niet de luxe hebben om vlees, groenten en fruit te kopen.
  • Families die veel geld te besteden hebben kunnen ondanks de prijsstijging nog steeds voldoende groenten, fruit en vlees kopen.

De familieleden die minder geld te besteden hebben zijn vaker ziek dan de familieleden met meer geld. Door de omgevingsfactor “inkomen” kunnen de families met minder geld er namelijk geen gezonde leefstijl op nahouden. Deze leefstijl heeft op zijn beurt weer invloed op de gezondheid.

Wie helpt jou met nakijken?

Betrouwbare hulptroepen vinden is niet makkelijk...

  • Familie
  • Vrienden
  • Studiegenoten
  • Scribbr

We staan altijd voor je klaar

Andere interessante artikelen over modellen

Ben je op zoek naar informatie over andere modellen in je scriptie? Kijk dan ook eens naar onderstaande artikelen met een uitgebreide uitleg, afbeeldingen en voorbeelden!

Veelgestelde vragen

Wat is het Health Field Concept?

Het Health Field Concept is een andere benaming voor het model van Lalonde (1974). Dit model vat gezondheidsdeterminanten samen in vier categorieën:

  • Biologische factoren
  • Zorgvoorzieningen
  • Leefstijl
  • Omgeving
Welke determinanten kent het model van Lalonde?

Het model van Lalonde maakt onderscheid tussen vier gezondheidsdeterminanten:

  • Biologische factoren
  • Zorgvoorzieningen
  • Leefstijl
  • Omgeving

In sommige gevallen wordt het laatste type, omgeving, nog gesplitst in de fysieke omgeving en de maatschappelijke omgeving.

Wie is Marc Lalonde?

Marc Lalonde is een gepensioneerde Canadese politicus. In 1974 introduceerde hij het Health Field Concept om een nieuw perspectief te bieden op gezondheidszorg en gezondheidsongelijkheid in Canada.

Een andere benaming voor het Health Field Concept is het model van Lalonde.

Bronnen voor dit artikel

We raden studenten sterk aan om bronnen te gebruiken. Je kunt verwijzen naar ons artikel (APA-stijl) of je verdiepen in onderstaande bronnen.

Citeer dit Scribbr-artikel

Merkus, J. (2023, 18 december). Het model van Lalonde | Uitleg & Voorbeelden. Scribbr. Geraadpleegd op 18 juni 2024, van https://www.scribbr.nl/modellen/model-van-lalonde/

Bronnen

Hancock, T. (1986). Lalonde and beyond: Looking back at “A New Perspective on the Health of Canadians”. Health Promotion International, 1(1), 93–100. https://doi.org/10.1093/heapro/1.1.93

Tulchinsky, T. H. (2018). Marc Lalonde, the Health Field Concept and Health Promotion. Elsevier eBooks, 523–541. https://doi.org/10.1016/b978-0-12-804571-8.00028-7

Wat vind jij van dit artikel?
Julia Merkus

Julia heeft onder andere een bachelor in Nederlandse Taal en Cultuur en twee masters in Linguistics en Taal- en Spraakpathologie. Na enkele jaren als editor, onderzoeker en docent schrijft ze nu artikelen over scripties, taalkunde, methodologie en statistiek om studenten te helpen.